ISKRA

Δευτέρα01 Σεπ 2014
Text size
  • Μεγένθυση μεγέθους font
  • Κανονικό μέγεθος font
  • Σμύκρινση μεγέθους font
Home ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Αντιπαράθεση οικονομολόγων της Αριστεράς για το χρέος και το Ευρώ. Άρθρα των Καλλωνιάτη Κώστα, Λαπαβίτσα Κώστα, Λαπατσιώρα Σπύρου - Μηλιού Γιάννη. Και κείμενα του Παν. Λαφαζάνη για το ευρώ του 1998-1999

Αντιπαράθεση οικονομολόγων της Αριστεράς για το χρέος και το Ευρώ. Άρθρα των Καλλωνιάτη Κώστα, Λαπαβίτσα Κώστα, Λαπατσιώρα Σπύρου - Μηλιού Γιάννη. Και κείμενα του Παν. Λαφαζάνη για το ευρώ του 1998-1999

E-mail Εκτύπωση PDF

Η ISKRA αναδημοσιεύει άρθρα των Καλλωνιάτη Κώστα, Λαπαβίτσα Κώστα, Λαπατσιώρα Σπύρου - Μηλιού Γιάννη,  τα οποία πραγματεύονται τις θέσεις της Αριστεράς για τα ζητήματα του Χρέους και του Ευρώ.  Παραθέτουμε τέλος, κείμενα του Παναγιώτη Λαφαζάνη σχετικά με το ευρώ τα οποία δημοσιεύτηκαν την περίοδο 1998 - 1999.

Τα τρία πρόσφατα δημοσιευμένα άρθρα, ουσιαστικά αποτελούν μια διαδικασία παράθεσης επιχερημάτων και αντεπιχειρημάτων, καθώς  το κείμενο του Κώστα Λαπαβίτσα απαντά στα επιχειρήματα του Κώστα Καλλωνιάτη όπως αντίστοιχα επιχειρεί να πράξει το κείμενο των Λαπατσιώρα - Μηλιού απέναντι στο κείμενο του Κώστα Λαπαβίτσα. Και τα τρία αυτά άρθρα, δημοσιεύτηκαν στην ΑΥΓΗ και την ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΑΥΓΗ, μεταξύ 04.07.2010 και 18.07.2010, και αποτελούν τμήμα μιας μεγάλης πολιτικής συζήτησης,  η οποία έχει ανοίξει στους κόλπους της Αριστεράς. Πρόκειται για μια συζήτηση η οποία μεταξύ άλλων έχει  προεκτάσεις σε ζητήματα ιδεολογίας και στρατηγικής,  και διεξάγεται -ως γνωστόν- με μεγάλη ένταση μετά και την υπαγωγή της Ελλάδας στην "τρόικα" ΕΕ - ΕΚΤ  - ΔΝΤ. 

Βέβαια επειδή αυτή η συζήτηση, δεν διεξάγεται μόνο κατά τους τελευταίους μήνες, αλλά ήδη από την γέννηση του ίδιου του ευρώ, παραθέτουμε δύο  άρθρα του Παναγιώτη Λαφαζάνη για το ενιαίο ευρωπαϊκό νόμισμα και την ΟΝΕ, τα οποία δημοσιεύτηκαν. 

 

Ακολουθεί η αναδημοσίευση των τριών πρόσφατων άρθρων των Καλλωνιάτη, Λαπαβίτσα, Λαπατσιώρα - Μηλιού, και τέλος ακολουθούν τα δύο παλαιότερα άρθρα του Παν. Λαφαζάνη. Και στις δύο περιπτώσεις τα άρθρα παρατίθενται σύμφωνα με τη σειρά που δημοσιεύτηκαν.

 

Η άρνηση πληρωμής του χρέους και οι παγίδες

Κυριακάτικη ΑΥΓΗ 04.07.2010

Του Οικονομολόγου ΚΩΣΤΑ ΚΑΛΛΩΝΙΑΤΗ


*Οι τίτλοι που ακολουθούν, αποτελούν παρέμβαση της συντακτικής ομάδας της ISKRA

 

Διεθνής η φύση της καπιταλιστικής κρίσης - Καθήκον η πάλη στο πεδίο της Ευρώπης

 

Η οικονομική κρίση εξελίσσεται με ταχείς ρυθμούς, σε σημείο που κανείς δεν μιλά πια για αποκλειστικά ελληνική κρίση, αλλά μάλλον και για ισπανική, πορτογαλική, βρετανική και ευρωπαϊκή που, τελικά, κινδυνεύει να απλωθεί σε Αμερική και Ασία ακυρώνοντας τις όποιες προσπάθειες ανάκαμψης της παγκόσμιας οικονομίας. Μάρτυρας η σύγκρουση πολιτικών μεταξύ ΗΠΑ και Ευρωζώνης για την αντιμετώπισή της, όπως και στο εσωτερικό της ΕΕ για τον επιμερισμό των βαρών, ή η διένεξη ΗΠΑ-Κίνας για την συναλλαγματική ισοτιμία και τη προστατευτική πολιτική.

Μαζί με τη κρίση εξελίσσεται αναπότρεπτα και η ταξική πάλη. Ο κοιμισμένος γίγαντας, η τάξη των ευρωπαίων μισθωτών, αφυπνίζεται. Γενικές απεργίες εξαγγέλλονται σαν απάντηση στη γενίκευση των μέτρων μονομερούς λιτότητας που αποφάσισαν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Γενικές εθνικές απεργίες που σχεδόν συμπίπτουν χρονικά και συγχρόνως δίνουν ραντεβού για τις 29 Σεπτεμβρίου στην πρώτη συντονισμένη πανευρωπαϊκή απεργία. Η ευρωπαϊκή τάξη της μισθωτής εργασίας αποκτά βαθμιαία συνείδηση ότι στην κρίση αυτή των κρατικών και ιδιωτικών χρεών δεν υπάρχει ένας εύκολα δακτυλοδεικτούμενος ένοχος και αποδιοπομπαίος τράγος, πχ οι ρέμπελοι έλληνες. Αλλά ότι η θυματοποίηση όλων των εργαζομένων με τα μέτρα λιτότητας που προωθούν οι κυβερνήσεις, υποδηλώνει ότι ο πραγματικός ένοχος βρίσκεται εντός των τειχών και δεν είναι άλλος από το χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο και την πλουτοκρατία.

Στις συνθήκες αυτές, ένα μοναδικό πεδίο αγώνα για την επιβίωση και  αναμόρφωση της Ευρώπης ανοίγεται με τη μαχητική συμμετοχή των άμεσα ενδιαφερομένων, των εργαζομένων, και των πολιτικών εκπροσώπων τους, υφισταμένων και δυνητικών. Σε άμεση προοπτική το θέμα που τίθεται για την Ευρωζώνη είναι είτε η δημοσιονομική ολοκλήρωση και η πολιτική ενοποίησή της με παράλληλη ενίσχυση των δημοκρατικών θεσμών και αναδιανομή πόρων υπέρ των υπερχρεωμένων χωρών και των αδύναμων εισοδηματικά τάξεων, είτε η σημερινή σκληρή νεοφιλελεύθερη πολιτική της μονόπλευρης δημοσιονομικής προσαρμογής και λιτότητας που οδηγεί σε μία ταξική, συγκεντρωτική, αυταρχική και γι’ αυτό αξιέξοδη κοινωνικά και πολιτικά Ευρώπη που το πιθανότερο είναι να μην επιβιώσει με την τρέχουσα μορφή της. Μεσομακροπρόθεσμα η προοπτική είναι σοσιαλισμός ή πόλεμος (εσωτερικός ή/και εξωτερικός).

Σε ένα τέτοιο αγώνα για το μέλλον της Ευρώπης, η Ελλάδα δεν μπορεί να απουσιάζει. Γιατί το ίδιο το μέλλον της χώρας εξαρτάται αποκλειστικά από την έκβαση της μάχης για την κατεύθυνση που θα πάρει η ΕΕ. Γιατί αν υπάρχουν τρία πράγματα που κατέδειξε πολλαπλά και εμπεριστατωμένα η ιστορική εμπειρία των τελευταίων 100-150 ετών είναι πως :

(α) ο καπιταλισμός περνά μακρές περιόδους καταστροφικής κρίσης που εναλλάσσονται με μακρές περιόδους εκρηκτικής ανάπτυξης που έχουν σαν αποτέλεσμα την αύξηση των ανισοτήτων και των ανισορροπιών σε ένα ολοένα και πιο εκτεταμένο επίπεδο όπως σήμερα με την παγκοσμιοποίηση,

(β) έχουμε μόλις εισέλθει σε μία μακρά περίοδο καπιταλιστικής κρίσης η οποία πλέον αγκαλιάζει όλο τον πλανήτη με πρωτοφανείς και μη αντιστρέψιμες καταστροφικές συνέπειες όσον αφορά το φυσικό περιβάλλον, την εξάντληση των πόρων, τις κοινωνικές σχέσεις και τον ψυχισμό των ανθρώπων, κατάσταση δηλαδή γενικευμένης αποσάθρωσης που δεν επιδέχεται λύσεις στα πλαίσια του συστήματος,

(γ) στην εποχή του ιμπεριαλισμού, δηλαδή στην εποχή της παγκόσμιας οικονομίας, δεν μπορεί να ευδοκιμήσει η κοινωνική αλλαγή, ο σοσιαλισμός, στα στενά και ασφυκτικά εθνικά πλαίσια μιας μόνον χώρας. Όσες επαναστατικές απόπειρες αποτολμήθηκαν, μπορεί να πέτυχαν στο εθνικοαπελευθερωτικό και αστικοδημοκρατικό τους σκέλος, απέτυχαν όμως στο τελικό στόχο της σοσιαλιστικής αλλαγής γιατί περιορίστηκαν στα εθνικά τους σύνορα.

Ουδείς αντιλέγει πως η κοινωνική αλλαγή ξεκινά πάντα σε εθνική βάση. Αν, όμως, δεν έχει εξαρχής διεθνιστικό προσανατολισμό και στόχους, εάν δεν συντονισθεί, δεν στηριχθεί και δεν στηρίξει ένα διεθνές σοσιαλιστικό κίνημα είναι καταδικασμένη σύντομα να εκφυλισθεί σε κάποιο γραφειοκρατικό ή νεοκαπιταλιστικό έκτρωμα. Αυτή είναι η πολύτιμη κληρονομιά των επαναστατικών κινημάτων του 19ου και 20ου αιώνα. Και σαν θεωρητικό πρόβλημα είχε λυθεί ήδη εδώ και πάνω από 100 χρόνια από τους μαρξιστές επαναστάτες που ίδρυσαν τη Διεθνή των εργατών και προσπάθησαν να σφυρηλατήσουν ένα πραγματικό διεθνιστικό κίνημα με δύο βασικά συνθήματα : το «προλετάριοι όλου του κόσμου ενωθείτε» και το «εμπρός για τις Ενωμένες Σοσιαλιστικές Πολιτείες της Ευρώπης».

Κριτική στις θέσεις των αριστερών οικονομολόγων που προτείνουν την έξοδο από το ευρώ ή/και την παύση πληρωμών

Σήμερα, λοιπόν, που για πρώτη φορά η οικονομική κρίση πάνω στον πολυσύνθετο ιστό της παγκοσμιοποίησης έχει εμπλέξει όλες τις αναπτυγμένες οικονομίες στα δεσμά του χρέους, σήμερα που όλοι οι ευρωπαίοι (και όχι μόνον) εργαζόμενοι καλούνται από κοινού να πληρώσουν τη νύφη των υπερβολών, των καταχρήσεων και της ασυδοσίας του μεγάλου χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου, ο ιδανικός για την συντονισμένη ανάπτυξη της ταξικής πάλης ευρωπαϊκός χώρος τείνει να εγκαταλειφθεί από την ελληνική αριστερά στο όνομα της παύσης πληρωμών, της εξόδου από το ευρώ και της μονομερούς άρνησης πληρωμής του χρέους. Επειδή, λένε, η Ευρώπη είναι καπιταλιστική και μονοπωλιακή, επειδή κυριαρχεί θεσμικά, κανονιστικά και λειτουργικά το δίκιο του ισχυρότερου (Γερμανία, τραπεζικά λόμπι) και επειδή έχει χαθεί η εθνική ανεξαρτησία της οικονομικής πολιτικής, η ελληνική αριστερά και μάλιστα ένα πρωτοπόρο τμήμα της επιλέγει τον ‘εύκολο’ δρόμο της εξόδου από το ευρώ, της παύσης πληρωμών και της αναδιάρθρωσης ή ολικής άρνησης του χρέους.

Αναφέρομαι στο ρεύμα των ‘αριστερών οικονομολόγων και πανεπιστημιακών’ οι οποίοι με αγωνιστικό ομολογουμένως πάθος και με αρκετή απήχηση έχουν αποδυθεί σε μία καμπάνια προβολής του ‘σχεδίου προγράμματός’ τους, επιχειρώντας να απαντήσουν στον κυβερνητικό μονόλογο και να καλύψουν το όποιο ιδεολογικό και προγραμματικό κενό της αριστεράς σε σχέση και με τα προβλήματα που θέτει η τρέχουσα πολιτική και οικονομική συγκυρία.

Μολονότι συμφωνώ με την εκτίμησή τους ότι το δημόσιο χρέος της χώρας δεν είναι αντιμετωπίσιμο με την επίσημη συνταγή της τρόϊκας γιατί η μονομερής λιτότητα οδηγεί σε κοινωνική διάλυση και οικονομική ύφεση καθιστώντας αυτοτροφοδοτούμενη την αύξηση του χρέους (παγίδα χρέους), θεωρώ ότι πρέπει να επιδιώξουμε τη δραστική μείωση του χρέους με αναδιαπραγμάτευση και παραγραφή του 50-70% αυτού εντός της Ευρωζώνης, ανάγοντας έτσι το ζήτημα της μερικής διαγραφής (δηλαδή της ανάληψης της ευθύνης του δημοσιονομικού κόστους  από το χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο) σε κοινό άξονα των διεκδικήσεων όλου του εργατικού κινήματος  κατά των μέτρων μονομερούς δημοσιονομικής λιτότητας. Αντίθετα, οι ‘αριστεροί οικονομολόγοι’ μιλούν για άμεση παύση πληρωμών, έξοδο από το ευρώ, υποτίμηση της δραχμής, κρατικοποίηση τραπεζών και άλλων μεγάλων κοινωφελών επιχειρήσεων, άσκηση βιομηχανικής πολιτικής, αναδιανομή εισοδήματος και αναπροσαρμογή της οικονομίας σε νέες βάσεις σχέσεων με τον διεθνή περίγυρο.

Αναλυτικά τα σημεία της κριτικής

Η πρόταση προγράμματος που προβάλλουν είναι αλήθεια πως έχει μία εσωτερική λογική και αυτό είναι κάτι που πρέπει να τους αναγνωρισθεί. Έχει, όμως, μερικά σοβαρά πιστεύω μειονεκτήματα που αξίζει να διερευνηθούν :

1. Στερείται διεθνιστικού προσανατολισμού. Γιατί δεν ξεκινά από την διεθνή οικονομική κρίση και τις ενδοϊμπεριαλιστικές αντιφάσεις για να καταλήξει σε ένα μεταβατικό πρόγραμμα κοινωνικών αλλαγών, αλλά από την ενδογενή ανισορροπία της ευρωπαϊκής νομισματικής και οικονομικής αρχιτεκτονικής για να προτείνει την έξοδο από το ευρώ και τη μερική κρατικοποίηση της εθνικής οικονομίας. Γιατί, ακόμη, δεν αναζητά τα πολλαπλά κοινά σημεία που η διάχυση της κρίσης οικοδομεί σαν βάση ενοποίησης του εργατικού κινήματος στην Ευρώπη, αλλά παραπέμπει σε ένα είδος αυτόματης ‘εξέγερσης’ (ο κ. Καζάκης μιλά για ‘πρωτοφανείς εξελίξεις’ που θα ακολουθήσουν το ελληνικό ‘παράδειγμα’) των ευρωπαίων εργαζομένων από τη στιγμή που η Ελλάδα θα εξέλθει από το ευρώ και αρνηθεί το χρέος της (ξεχνά πως με την νοοτροπία που ήδη έχει καλλιεργηθεί από την γερμανική και ευρωπαϊκή αστική τάξη, οι έλληνες θα σπιλωθούν ως έχοντες εγκαταλείψει την ευρωπαϊκή οικογένεια αρνούμενοι τις υποχρεώσεις τους και φορτώνοντας στις πλάτες των ευρωπαίων εργαζομένων τα χρέη τους ;).

Τέλος, γιατί η προοπτική της υποτίμησης της δραχμής είναι μία πολιτική που προστατεύει το εθνικό κεφάλαιο αλλά διχάζει το διεθνές εργατικό κίνημα ασπαζόμενη το καπιταλιστικό κριτήριο του ανταγωνισμού. Αλήθεια, εάν ακολουθήσει το ελληνικό παράδειγμα και η Πορτογαλία, η Ισπανία κλπ αποχωρήσουν από το ευρώ και προχωρήσουν σε υποτιμήσεις των νέων εθνικών νομισμάτων τους, τότε ο γενικευμένος νομισματικός και εμπορικός πόλεμος που θα ακολουθήσει δεν θα φέρει αντιμέτωπες τις εργατικές τάξεις των χωρών αυτών ;

2. Εμπεριέχει μία μεγάλη αντίφαση : αναδιάρθρωση και αναδιαπραγμάτευση χρέους, ή άρνηση και ολική διαγραφή του ; Στο πολύ κρίσιμο αυτό σημείο οι ‘αριστεροί οικονομολόγοι και πανεπιστημιακοί’ εμφανίζονται βαθιά διχασμένοι και απρόθυμοι να λύσουν τις διαφορές τους αν κρίνω από τη τελευταία κοινή τους εμφάνιση. Γιατί ο κ. Λαπαβίτσας και το Research on Money and Finance (RMF) μιλούν για αναδιαπραγμάτευση, ενώ ο κ. Καζάκης (και τελευταία μάλλον και το ΚΚΕ) θέτουν ζήτημα άρνησης και ολικής διαγραφής του χρέους. Μολονότι στα υπόλοιπα σημεία του προγράμματος (έξοδος από ευρώ, υποτίμηση δραχμής, κρατικοποίηση τραπεζών κλπ) δείχνουν να συμφωνούν, οφείλουν νομίζω να εξηγήσουν τουλάχιστον τη μεταξύ τους αυτή διαφορά δημοσίως και να μην εμφανίζονται ως ένα ενιαίο και απολύτως συμπαγές ρεύμα επιτιθέμενοι στην εναλλακτική πρόταση για αναδιαπραγμάτευση εντός ΟΝΕ και για «Ευρώπη των εργαζομένων» (την οποία ο κ. Κουβελάκης χαρακτήρισε απλό ευχολόγιο που ‘όλο ακούμε, αλλά ποτέ δεν βλέπουμε’ ως εάν οι ευθύνες γι’ αυτό να βαραίνουν όλους τους άλλους εκτός από τον ίδιο).

Η διαφορά δεν είναι ασήμαντη γιατί εάν φύγεις από το ευρώ και συγχρόνως δεν αρνηθείς το χρέος συνολικά αλλά προχωρήσεις σε αναδιαπραγμάτευση και μερική διαγραφή ή ‘κούρεμα’ (πχ 50% που λέγει ο κ. Λαπαβίτσας) τότε η ελάφρυνση δεν θα είναι 50% αλλά πολύ λιγότερη γιατί το εναπομείναν χρέος σου θα έχει στο μεταξύ ανατιμηθεί σε δραχμικούς όρους κατά το ποσοστό της υποτίμησης της δραχμής. Για παράδειγμα, εάν η δραχμή επιστρέψει με ισοτιμία 1 προς 1 έναντι του ευρώ και ακολούθως υποτιμηθεί 50% το χρέος θα διατηρήσει το αρχικό του μέγεθος ως ποσοστό του ΑΕΠ παρά το 50% ‘κούρεμα’ που θα έχει υποστεί. Συνεπώς, δεν θα έχει προκύψει καμία ελάφρυνση με την έξοδο από το ευρώ.

3. Μιλάει για αστικοδημοκρατικά και μεταβατικά μέτρα (παύση πληρωμών και έξοδος από ευρώ) τα οποία θα πρέπει να συμπληρωθούν μετά με αντικαπιταλιστικά μέτρα (έλεγχος κεφαλαίων, δημόσιος έλεγχος κεντρικών τομέων της οικονομίας, βιομηχανική πολιτική, αναδιανομή πλούτου και εισοδημάτων) προϋπόθεση των οποίων είναι η δομική αλλαγή του κράτους. Συγγνώμη, αλλά πουθενά δεν εξηγείται τι εννοεί σαν ‘δομική αλλαγή του κράτους’, ενώ είναι μέγα σφάλμα να θεωρούνται αντικαπιταλιστικά μέτρα οι κρατικοποιήσεις και ο κυβερνητικός παρεμβατισμός στην οικονομία. Από πού και ως που η άσκηση βιομηχανικής πολιτικής, ο έλεγχος κεφαλαίων και η νομισματική υποτίμηση προβάλλονται σαν αντικαπιταλιστικά μέτρα ; Γνωρίζουν οι συγγραφείς της πρότασης πόσο συχνά έχουν εφαρμοστεί παρόμοια μέτρα στα πλαίσια προγραμμάτων αναδιάρθρωσης χρέους εγκεκριμένων μάλιστα από το ΔΝΤ; Ξέρουν ότι ο οικονομικός λαϊκισμός στη Λ. Αμερική κι αλλού εφάρμοσε κατά συρροή ανάλογες πολιτικές χωρίς να αλλοιώσει στο ελάχιστο τον καπιταλιστικό χαρακτήρα των καθεστώτων που τον επικαλέστηκαν; Γνωρίζουν ότι σύγχρονοι επιφανείς μαρξιστές όπως ο Ρίτσαρντ Γουλφ που προσφάτως παρέδωσε σεμινάρια στην Ελλάδα, χαρακτηρίζουν σαφώς και όχι τυχαία τις πολιτικές αυτές σαν ‘αριστερό κεϋνσιανισμό’; Ξεχάσανε, άραγε, την καραμανλική ‘σοσιαλμανία’ της δεκαετίας του ’70 ; Τα μέτρα του προγράμματος που προτείνεται είναι όλα αστικοδημοκρατικά, όχι αντικαπιταλιστικά αφού δεν μεταβάλλουν τις καπιταλιστικές σχέσεις ιδιοκτησίας, παραγωγής και διανομής. Μπορούν, βεβαίως, να αποκτήσουν αντικαπιταλιστική προοπτική στον βαθμό που (α) διαμορφώνουν άλλες ταξικές δομές εξουσίας και (β) προσφέρουν μία διεθνιστική προοπτική στο εργατικό κίνημα και τον σοσιαλιστικό σχεδιασμό της οικονομίας. Κανένα, δυστυχώς, από τα δύο αυτά στοιχεία-προϋποθέσεις δεν διακρίνω στο εν λόγω πρόγραμμα.

4. Επικαλείται την πρόσφατη ιστορική εμπειρία πολλών χωρών (πχ ο Καζάκης αναφέρεται σε Βενεζουέλα το 2001, Αργεντινή το 2003, Βολιβία το 2004 και Ισημερινό το 2008, ενώ μιλά για διαγραφή κατά 90% του ρωσικού χρέους από τον Πούτιν το 1999) που προχώρησαν σε παύση πληρωμών και άρνηση χρέους, εμπειρία την οποία συχνά όμως διαστρέφει με συνέπεια να εξάγει εσφαλμένα συμπεράσματα. Για παράδειγμα, αν εξαιρέσουμε επαναστατικά καθεστώτα που ακύρωσαν/διέγραψαν μονομερώς και ολικά τα χρέη που παρέλαβαν από τα προηγούμενα δεσποτικά και αστικά καθεστώτα (βλ επαναστάσεις Μεξικού, μπολσεβίκων, Μάο σε Κίνα, Κούβας κλπ), όλες οι άλλες κυβερνήσεις που κήρυξαν παύση πληρωμών, προχώρησαν σε αναδιάρθρωση ή μερική παραγραφή του χρέους τους (όχι ολική) είτε μονομερώς είτε μέσω διαπραγματεύσεων (με ή χωρίς τη συμμετοχή του ΔΝΤ). Και ο λόγος που το έπραξαν αυτό ήταν για να μην απομονωθούν πλήρως και να μπορέσουν να επανέλθουν κάποια στιγμή στις διεθνείς αγορές κεφαλαίου. Για παράδειγμα, ο Κορρέα στο Εκουαδόρ που εκλέχτηκε με πρόγραμμα ολικής διαγραφής του χρέους της χώρας, τελικά αντικατέστησε ένα σημαντικό μέρος του χρέους με νέο μικρότερης αξίας (35 σεντς νέων ομολόγων για κάθε 1 δολάριο παλιών) και μεγαλύτερης διάρκειας χωρίς όμως να αρνηθεί το χρέος συνολικά. Στην Αργεντινή, επίσης, το 2003 έγινε παύση πληρωμών και το 2005 τα ¾ του χρέους αντικαταστάθηκαν με νέα ομόλογα μακρύτερης διάρκειας που είχαν το 1/3 της αξίας των παλιών. Με άλλα λόγια δεν είχαμε ολική διαγραφή αλλά ένα ‘κούρεμα’ του χρέους κατά 66% το οποίο πρόσφατα επεκτάθηκε περισσότερο (βλ http://techiechan.com/?p=487).

Μολονότι η προσέγγιση της Αργεντινής κρίνεται επιτυχής σχετικά με την ουσιαστική ανακούφιση της οικονομίας από το χρέος και την τόνωση της ανάπτυξής της, ο κ. Καζάκης θεωρεί ότι ‘έκλεισε άδοξα με τη χώρα να ξαναπέφτει στα χέρια των διεθνών τοκογλύφων’ γιατί δεν αρνήθηκε συνολικά το χρέος της και προχώρησε σε αναδιαπραγμάτευσή του. Ξεχνά, όμως, να επισημάνει πως αν και η οικονομία της χώρας ανέκαμψε, παραμένει αποκλεισμένη από τις διεθνείς αγορές επί μία δεκαετία σχεδόν.  Όσον αφορά τη Βολιβία, επίσης δεν υπήρξε ολική άρνηση χρέους, απλά επειδή η Βολιβία ως πολύ φτωχή χώρα είχε ευνοϊκή αντιμετώπιση μπόρεσε να μειώσει το εξωτερικό της χρέος από 60% του ΑΕΠ το 1998 σε 40% το 2004. Όμως, ότι κέρδισε από τη μείωση του εξωτερικού χρέους το έχασε από την ισοδύναμη αύξηση του εσωτερικού χρέους της. Για την Βενεζουέλα δεν γνωρίζω λεπτομέρειες, όμως μελετώντας τη χρονοσειρά του δημόσιου χρέους ως προς το ΑΕΠ (βλ DB Research) παρατηρούμε ότι από 28,2% που ήταν το 2000 ανήλθε σε 47,4% του ΑΕΠ το 2003, άρα ποιά διαγραφή χρέους μπορεί να επικαλείται ο κ. Καζάκης ιδιαίτερα όταν η εξυπηρέτηση του χρέους συνεχίστηκε κανονικότατα ; Τέλος, όσον αφορά τη Ρωσία ουδέποτε έγινε διαγραφή του 90% του χρέους από τον Πούτιν το 1999 όπως τονίζει ο κ. Καζάκης.

Αυτό που έκανε ο Πούτιν ήταν να αναδιαρθρώσει όλο το χρέος που ήταν σε ρούβλια και έληγε μεταξύ 19/8/98 και 31/12/99 ύψους 48,7 δις δολ και ένα χρόνο αργότερα να έλθει σε συμφωνία αναδιάρθρωσης με τους πιστωτές του Paris και London Club για παλιότερα χρέη επί σοβιετικής εποχής. Τελικό αποτέλεσμα ήταν η μείωση του δημόσιου χρέους της χώρας από 88,8% του ΑΕΠ το 1999 σε 56,7% το 2000. Δηλαδή σημειώθηκε ένα κούρεμα της τάξης του 37% και όχι 90% που αναφέρει ο κ. Καζάκης. Και όπως και με την Αργεντινή ή το Εκουαδόρ, έτσι και με τη Ρωσία η αναδιαπραγμάτευση αυτή βοήθησε την οικονομία της χώρας να επανέλθει σε αναπτυξιακή πορεία και μάλιστα τόσο ισχυρή (εδώ βοήθησε η αύξηση των τιμών πετρελαίου) που συνέχισε να μειώνει το εξωτερικό και δημόσιο χρέος της (8,5% του ΑΕΠ το 2009-2010). Συνεπώς, το όπλο της παύσης πληρωμών και της χρεοκοπίας μπορεί να είναι αποτελεσματικό σε μία επιτυχή αναδιαπραγμάτευση χρέους, αντίθετα απ’ ότι ισχυρίζεται η πρόταση Καζάκη.

5. Αποκρύπτει τις δυσκολίες της επιστροφής στη δραχμή, κυρίως όμως παραγνωρίζει τις αρνητικές επιπτώσεις της. Ο κ. Λαπαβίτσας έχει εμφανίσει την υπόθεση της αλλαγής του νομίσματος ως εξαιρετικά απλή διαδικασία από τεχνική άποψη και ελάχιστα χρονοβόρα. Την Παρασκευή θα ανακοινωθεί η μετατροπή και τη Δευτέρα όλα τα χρηματικά ποσά και καταθέσεις θα γίνουν από ευρώ δραχμές. Θεωρεί, μάλιστα, πως όσοι μιλάνε για δυσκολίες υπερβάλλουν και το κάνουν εκ του πονηρού. Βεβαίως, άλλα λένε οι εμπειρογνώμονες της Τράπεζας Ελλάδας που είχαν εργασθεί για τη μετάβαση από τη δραχμή στο ευρώ και γνωρίζουν πως η κοπή και κυκλοφορία νέου χρήματος δεν γίνεται από τη μία μέρα στην άλλη, ενώ υπάρχει και το πρόβλημα των ΑΤΜ. Παρομοίως, άλλα λένε και ξένοι αναλυτές που διερεύνησαν τα εναλλακτικά σενάρια για την Ελλάδα.

Έτσι, για παράδειγμα, οι Richard Baldwin και Charles Wyplosz έχουν ρητά υπογραμμίσει πως θα χρειασθούν μήνες για την έκδοση νέου νομίσματος, χρονικό διάστημα στη διάρκεια του οποίου θα διογκωθεί η φυγή κεφαλαίων από κάθε ελληνικό περιουσιακό στοιχείο επιταχύνοντας όχι μόνον τη χρεοκοπία του κράτους αλλά και πολλών επιχειρήσεων, την ίδια ώρα που θα στεγνώνουν οι ξένες άμεσες επενδύσεις και θα καταστρέφεται η οικονομία της χώρας. Αλλά ας υποθέσουμε προς στιγμήν ότι όλα αυτά είναι υπερβολές και πως η μεταστροφή από το ευρώ στη δραχμή είναι υπόθεση Σαββατοκύριακου όπως ισχυρίζεται ο κ. Λαπαβίτσας. Τι θα συμβεί μετά ; Η δραχμή ασφαλώς θα υποτιμηθεί όπως διαβεβαιώνουν όλοι, κανείς όμως δεν μπαίνει στον κόπο να μας πληροφορήσει πόσο θα υποτιμηθεί για να δοθεί η περίφημη αναπτυξιακή ώθηση στις εξαγωγές και την οικονομία.

Μιλάμε για μία υποτίμηση της τάξης του 15-20% όπως κάπου αφήνεται να διαφανεί ή για μία υποτίμηση 50-60% όπως ήταν στη περίπτωση της Αργεντινής ; Η ιστορική εμπειρία δείχνει πως ακόμη και για χώρες με παραγωγική και εξαγωγική υποδομή (που η Ελλάδα δεν διαθέτει) μία υποτίμηση πρέπει να είναι μεγάλη για να δώσει την απαιτούμενη εξαγωγική ώθηση στην οικονομία. Ας υποθέσουμε, λοιπόν, ότι η δραχμή υποτιμάται πάνω από 30-35% με την προσδοκία της μεταφοράς εγχώριων πόρων στον διεθνώς εμπορεύσιμο τομέα προκειμένου να σύρουν οι εξαγωγές την ανάπτυξη. Δύο πράγματα αποσιωπούνται : πρώτο, ότι η ώθηση αυτή θα στηριχθεί και πάλι στους παραδοσιακά ισχυρούς εξαγωγικούς τομείς της ελληνικής οικονομίας αποδυναμώνοντας τους αδύναμους, χωρίς όμως να ευνοήσει καινούργιους τομείς στους οποίους θα όφειλε να στηριχθεί ένα νέο παραγωγικό πρότυπο. Δεύτερο, δεν λέγεται τίποτα για τις οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις της εξόδου από το ευρώ και της υποτίμησης. Για παράδειγμα, το RMF του κ. Λαπαβίτσα αναφέρει ότι οι πραγματικοί μισθοί θα μειωθούν σημαντικά στην περίπτωση που την υποτίμηση αποπειραθεί η αστική τάξη σε συνδυασμό με την απελευθέρωση της οικονομίας (‘συντηρητική έξοδο’ τη χαρακτηρίζει), όμως δεν λέγει για το τι θα συμβεί στη περίπτωση που την υποτίμηση την επιχειρήσουν οι προοδευτικές δυνάμεις (‘προοδευτική έξοδος’ από ευρώ). Γιατί άραγε ;  Μήπως επειδή προσδοκάται να πέσουν οι μισθοί στα μαλακά με την κρατικοποίηση των τραπεζών, τη βιομηχανική πολιτική και την αναδιανομή του εισοδήματος ; Ευτυχώς, ο κ. Λαπαβίτσας ήταν πιο κατατοπιστικός στη πρόσφατη από κοινού ομιλία του με τους ‘αριστερούς οικονομολόγους κλπ’ όταν τόνισε πως «η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι οι χώρες που πήγαν σε μία ανάλογη νομισματική αλλαγή αντιμετώπισαν μεγάλη ύφεση πριν από αυτήν προσπαθώντας να την αποφύγουν – όπως η Ελλάδα σήμερα – αλλά αφού την έκαναν πέτυχαν ταχεία ανάκαμψη της οικονομίας (βλ Αργεντινή, Ρωσία, Εκουαδόρ κλπ).

Όπως, όμως, έχουμε τονίσει σε παλιότερο άρθρο μας παρόμοιες συγκρίσεις στερούνται νοήματος γιατί οι χώρες αυτές διαθέτουν μεγάλο φυσικό πλούτο διαθέσιμο προς εξαγωγή, και όταν επιχείρησαν την υποτίμηση η παγκόσμια οικονομία δεν αντιμετώπιζε τη πρωτοφανή χρηματοπιστωτική κρίση που υφίσταται σήμερα. Το σημαντικότερο, όμως, είναι πως στην μεν Ρωσία οι πραγματικοί μισθοί τους μειώθηκαν 30% τη διετία 1998-1999 και οι συντάξεις μειώθηκαν 50% το ίδιο διάστημα (στοιχεία ΔΝΤ), ενώ η ανεργία αυξήθηκε από 11% σε 14% μέσα σε 14 μήνες. Στο, δε, Εκουαδόρ το ποσοστό του πληθυσμού που ζει κάτω από το όριο της φτώχειας αυξήθηκε από 33% το 1995 σε 43% το 1999, ενώ η ανεργία διπλασιάσθηκε σε 17% το 2000 μέσα σε δύο χρόνια (για Αργεντινή είναι γνωστές οι επιπτώσεις). Όμως, πέρα από αυτό παντού πάγωσαν οι καταθέσεις για να περιορισθεί η φυγή κεφαλαίων σε άλλα νομίσματα, με συνέπεια οι καταθέτες να χάσουν σε πραγματική αξία το ισοδύναμο της υποτίμησης. Τέλος, σε περίπτωση εξόδου από το ευρώ και άρνησης του χρέους, ακόμη και εάν κρατικοποιηθούν οι τράπεζες για να μην καταρρεύσουν δεν θα αποφύγουν το κούρεμα που θα αφορά το τμήμα του κρατικού χρέους που έχουν εγγράψει στον ισολογισμό τους.

Η διαγραφή του από το ενεργητικό θα σημάνει ανάλογη διαγραφή και μέρους του παθητικού τους (καταθέσεις), πράγμα το οποίο ισχύει φυσικά και για τις σχετικές επενδύσεις σε κρατικά ομόλογα των ασφαλιστικών ταμείων. Αυτά για να έχουμε μία αίσθηση των συνεπειών της εξόδου από το ευρώ (είτε συντηρητικής είτε προοδευτικής) και της υποτίμησης της δραχμής η οποία, όπως παραδέχεται το RMF θα προκαλέσει πληθωριστική πλημμυρίδα. Όσον αφορά, τέλος, την άμεση βελτίωση της ανταγωνιστικότητας την οποία προσδοκά ο κ. Λαπαβίτσας περιμένουμε κάποια τεκμηρίωση γιατί τα ιστορικά προηγούμενα της Ελλάδας δεν βοηθάνε στην κατεύθυνση αυτή (η όποια βελτίωση επιτεύχθηκε με ταυτόχρονο πάγωμα των μισθών).

6. Αναδεικνύει - εσφαλμένα πιστεύουμε - σαν καίριο ζήτημα της άρνησης πληρωμών το ‘απεχθές’ του χρέους προκειμένου να αναζητήσει στήριγμα στη διεθνή νομολογία για την πλήρη άρνηση και διαγραφή του χρέους. Εννοείται η άποψη αυτή προβάλλεται από τον κ. Καζάκη, ενώ ο κ. Λαπαβίτσας αφήνει ένα παράθυρο ανοιχτό στη δυνατότητα ανεύρεσης ‘απεχθούς’ χρέους όταν οι εργαζόμενοι ανοίξουν τα βιβλία του κράτους και ελέγξουν τους όρους και τους στόχους με τους οποίους συνάφθηκαν τα δάνεια. Το βασικό επιχείρημα του κ. Καζάκη είναι πως «το καίριο ζήτημα δεν είναι η παύση πληρωμών, αλλά η αναγνώριση η μη του χρέους… Γιατί αναγνώριση του χρέους σημαίνει αναγνώριση των έννομων δικαιωμάτων των ομολογιούχων πάνω στη χώρα σου… Σημαίνει ότι απεμπολείς το όπλο του ‘απεχθούς χρέους’ με βάση το διεθνές δίκαιο, καθώς και το θεμελιώδες δικαίωμα του λαού σου στη δική του αυτοδιάθεση και κυριαρχία..».

Βεβαίως, όπως μαθαίνουμε από τη Wikipedia (και όχι μόνον) «στο διεθνές δίκαιο, το ‘απεχθές χρέος’ είναι μία νομική θεωρία η οποία υποστηρίζει ότι το δημόσιο χρέος που αναλαμβάνεται από ένα καθεστώς για σκοπούς που δεν εξυπηρετούν το συμφέρον του έθνους, όπως είναι οι επιθετικοί πόλεμοι, δεν θα πρέπει να εκτελείται. Τέτοιες οφειλές θα πρέπει να θεωρούνται ως προσωπικά χρέη του καθεστώτος που τα ανέλαβε και όχι ως χρέη του κράτους. Από ορισμένες απόψεις, η έννοια αυτή είναι ανάλογη με την ακυρότητα των συμβάσεων που έχουν υπογραφεί υπό ‘καθεστώς καταναγκασμού’.» Όπως, μάλιστα, εξηγεί ο Nahum Sack (ο οποίος επισημοποίησε την θεωρία αυτή το 1927) «όταν ένα δεσποτικό καθεστώς συνάπτει μία σύμβαση οφειλής όχι για τις ανάγκες ή τα συμφέροντα του κράτους, αλλά μάλλον για να ενισχύσει ‘εαυτόν’, για να καταστείλει μία λαϊκή εξέγερση κλπ, αυτό το χρέος είναι απεχθές για τον λαό και δεν δεσμεύει το έθνος, αλλά είναι χρέος του καθεστώτος, ένα προσωπικό δάνειο που είχε συναφθεί από τον ηγεμόνα και συνεπώς πέφτει με τη διάλυση του καθεστώτος».

Στην ελληνική περίπτωση δεν συντρέχουν λόγοι επίκλησης της θεωρίας αυτής, αφού το χρέος είναι προϊόν τεσσάρων δεκαετιών δημοκρατικών κυβερνήσεων, δεν μεσολάβησαν δεσπότες (μόνον η χούντα), επιθετικοί πόλεμοι ή λαϊκές εξεγέρσεις που να δικαιολογούν σχετικό δανεισμό, το μεγαλύτερο μέρος του (2/3) συνάφθηκε τη δεκαετία του ’80 για να μπορέσει ο Ανδρέας Παπανδρέου να ασκήσει φιλολαϊκή πολιτική και, σε τελευταία ανάλυση, η θεωρία αυτή δεν είναι αποδεκτή από την Παγκόσμια Τράπεζα ή άλλους διεθνείς οργανισμούς (για ευνόητους λόγους) παρά τις προσπάθειες που καταβάλλονται από τους λαούς, τις κυβερνήσεις υπερχρεωμένων υπανάπτυκτων χωρών και ΜΚΟ. Συνεπώς, ακόμη και εάν ανακαλύπτονταν δανειακές συμβάσεις αντίθετες με τα συμφέροντα του έθνους (σίγουρα υπάρχουν πολλές) η Ελλάδα δεν θα μπορούσε λογικά να επικαλεσθεί την θεωρία αυτή για να αρνηθεί τη πληρωμή του χρέους.

7. Υποτιμά σοβαρά τον κίνδυνο απομόνωσης της χώρας. Οι ‘αριστεροί οικονομολόγοι κλπ’ απορρίπτουν την κατηγορία ότι οι πολιτικές που προτείνουν οδηγούν στην οικονομική αυτάρκεια και εθνική απομόνωση με τα εξής επιχειρήματα : (α) η χώρα δεν θα απομονωθεί γιατί έχει ήδη τεθεί σε καραντίνα με την τρόϊκα ώστε να μην μολυνθούν οι άλλες χώρες της ΕΕ16, «η χώρα βρίσκεται στο απόλυτο περιθώριο της διεθνούς οικονομικής και πολιτικής ζωής» (Καζάκης), (β) η χώρα δεν μπορεί να απομονωθεί από κανέναν, κανείς δεν έχει τη δύναμη να την απομονώσει αφού η κατάσταση της παγκόσμιας οικονομίας είναι τόσο ρευστή που κανείς από τους ‘μεγάλους’ δεν θα ρισκάρει οικονομικό πόλεμο ή αποκλεισμό της Ελλάδας (Καζάκης), (γ) η άρνηση του χρέους και η έξοδος από το ευρώ θα αποτελέσουν αφετηρία για να ανοιχτεί η χώρα στις διεθνείς οικονομικές σχέσεις με νέες δυνάμεις (Κίνα, Ρωσία κλπ) και να μην μείνει εγκλωβισμένη στην ΕΕ η οποία από την εποχή της ΕΟΚ περιόρισε απελπιστικά τις διεθνείς σχέσεις μας με τον υπόλοιπο κόσμο και υποβάθμισε τη διεθνή θέση της χώρας στο παγκόσμιο εμπόριο (Καζάκης), (δ) η διεθνής εμπειρία δείχνει πως οι χώρες που έκαναν παύση πληρωμών και αναδιάρθρωση χρέους μπορούν να επιστρέψουν πολύ γρήγορα στις διεθνείς αγορές αν το κρίνουν απαραίτητο και, άρα, κινδυνολογούν και ψεύδονται όσοι ισχυρίζονται το αντίθετο (Λαπαβίτσας), (ε)  «η προοδευτική έξοδος δεν μπορεί να σημαίνει εθνική αυτάρκεια, οι χώρες της περιφέρειας θα πρέπει να διατηρήσουν τη πρόσβασή τους στο διεθνές εμπόριο, να ζητήσουν τη μεταφορά τεχνολογίας και την εισροή ξένων κεφαλαίων, αν και δεν υπάρχουν εγγυήσεις ότι θα προκύψει κάτι τέτοιο αφού η ευρωπαϊκή τάξη πραγμάτων θα είναι εχθρική σε ριζικές αλλαγές.

Πάντως, αν η Ευρωζώνη σπάσει στη περιφέρεια, μπορεί να σπάσει και στο κέντρο επιτρέποντας πιο συνεργατικές σχέσεις μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών» (RMF). Νομίζω πως η πιο σωστή και ειλικρινής προσέγγιση είναι του RMF το οποίο αν και θέτει ζήτημα διάλυσης της Ευρωζώνης για να αποκατασταθούν σχέσεις πιο ισότιμης συνεργασίας, κρούει τον κώδωνα του κινδύνου εθνικής απομόνωσης όταν τονίζει πως οι εισροές ξένων κεφαλαίων δεν πρέπει να θεωρούνται δεδομένες και πως η ΕΕ θα είναι εχθρική σε παρόμοιους πειραματισμούς. Αυτό νομίζω είναι αυτονόητο από τη στιγμή που όχι μόνον δεν θα αναγνωρίζει και δεν θα πληρώσει η Ελλάδα τις ξένες τράπεζες, αλλά θα κρατικοποιήσει και τις μεγάλες επιχειρήσεις στις οποίες μετέχει το ξένο κεφάλαιο. Οι απόψεις που παραπάνω εκφέρονται από τους Καζάκη-Λαπαβίτσα εμφανώς υποτιμούν τη δύναμη του ταξικού αντιπάλου, του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου, κυρίως όμως υποτιμούν τη βαρύτητα και την οξύτητα της οικονομικής κρίσης και τις συστημικές επιπτώσεις μιας εξόδου της Ελλάδας από το ευρώ. Σε μία περίοδο που η κρίση έχει ήδη αρχίσει να απλώνεται σε όλη την ευρωπαϊκή περιφέρεια, η έξοδος της Ελλάδας από το ευρώ μπορεί να αποτελέσει τη θρυαλλίδα για τη διάλυση της Ευρωζώνης με τελικό κερδισμένο μόνον την αμερικανική επικυριαρχία στην περιοχή.

Δεν είναι μόνον οι τεράστιες οικονομικές ζημιές που θα προκαλέσει στις τράπεζες και τις άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες. Είναι ότι μπορεί να οδηγήσει σε ναυάγιο την ευρωπαϊκή καπιταλιστική ενοποίηση. Γι’ αυτό και θα πολεμηθεί σκληρά από τους ευρωπαίους εταίρους. Δέστε τις απειλές αντιποίνων του προηγούμενου βρετανού πρωθυπουργού Μπράουν για τα 5 μόλις δις που δεν πληρώνει η Ισλανδία. Αυτό είναι βασικό σφάλμα στην ανάλυση των Καζάκη-Λαπαβίτσα και κακώς συγκρίνεται με τις εμπειρίες άλλων χωρών που έλαβαν παρόμοια μέτρα. Γιατί το διεθνές περιβάλλον στο οποίο τα έλαβαν ήταν ριζικά διαφορετικό και δεν προδίκαζε συστημική κρίση όπως σήμερα. Εξάλλου, τα ποσά για τα οποία χρεοκοπούσαν οι χώρες αυτές ήταν απείρως μικρότερα του ελληνικού χρέους (άλλο 5 δις του Εκουαδόρ ή 50 δις της Ρωσίας και 95 δις της Αργεντινής και άλλο 330 δις της Ελλάδας με ουρά τα άλλα ευρωπαϊκά χρέη).

Πέραν αυτών, όπως είπαμε, η Αργεντινή 10 χρόνια μετά τη μερική ακύρωση του χρέους της δεν έχει ακόμη επανέλθει στις διεθνείς αγορές..Επίσης, είναι σφάλμα νομίζω να θέλουμε να φύγουμε από την εξάρτηση 4 ευρωπαϊκών χωρών για να πέσουμε στην εξάρτηση 2 άλλων μη ευρωπαϊκών χωρών. Όπως είναι υπερβολή να μιλάμε για καραντίνα της Ελλάδας σήμερα. Ναι η αγορά ελληνικών ομολόγων είναι νεκρή, όμως δεν έκλεισαν οι διεθνείς αγορές για τη χώρα. Τέλος, είναι εκτός τόπου και χρόνου οι αναφορές σε εγκλωβισμό της χώρας από την ΕΕ και σε υποβάθμιση της διεθνούς θέσης της στο παγκόσμιο εμπόριο. Το έλλειμμα ανταγωνιστικότητας δεν σχετίζεται με την ένταξη της Ελλάδας στην ΕΕ ή τουλάχιστον δεν είναι η ένταξη ο κύριος παράγοντας του ελλείμματος αυτού, ενώ ο βαθμός εξωστρέφειας της οικονομίας αυξάνει διαχρονικά με την ΕΕ : ο λόγος εξαγωγών και εισαγωγών προς το ΑΕΠ ήταν 38% το 1998 και 55% το 2008.

8. Παρακάμπτει με απλοϊκά επιχειρήματα τη πρόταση για αναδιαπραγμάτευση χρέους μας εντός ΟΝΕ. Το πρώτο επιχείρημα είναι ότι το ευρώ αποτελεί τον πιο αποτελεσματικό μηχανισμό πειθαναγκασμού μιας οικονομίας στα συμφέροντα των τραπεζών επειδή το ευρώ το έφτιαξαν οι τράπεζες για να εξυπηρετήσουν τα δικά τους συμφέροντα (Καζάκης). Το δεύτερο επιχείρημα είναι ότι μία οικονομία που θέλει να ορθοποδήσει μετά την άρνηση πληρωμών χρειάζεται το εθνικό της νόμισμα για να τυπώσει χρήμα και να υποτιμήσει το νόμισμα ώστε να διευκολύνει τις εξαγωγές και την ανάπτυξη (Καζάκης, Λαπαβίτσας), κάτι που δεν θα της παράσχει η Φραγκφούρτη.

Ρωτάμε, λοιπόν, με τη σειρά μας : γνωρίζετε κύριοι καμία κεντρική τράπεζα και κάποιο νόμισμα που να δημιουργήθηκαν χωρίς να υπηρετούν πρωτίστως τα συμφέροντα των τραπεζών της χώρας που το εξέδιδε;  Υπήρξαν οι κανονισμοί, οι ιδρυτικές δεσμεύσεις και οι καταστατικές συνθήκες (βλ Μάαστριχτ κλπ) ποτέ καθοριστικός παράγοντας να μην μεταβληθεί μία πολιτική όταν εξαιρετικοί λόγοι το επέβαλαν; Υπάρχει σήμερα κάτι από την ΕΕ που να λειτουργεί βάσει αρχικών κανόνων ; Η ίδια η ΕΚΤ έχει ξεφύγει εντελώς από το κανονιστικό της πλαίσιο και τυπώνει χρήμα. Γι’ αυτό φωνάζουν οι γερμανοί. Όμως, η πραγματικότητα αλλάζει δραματικά και τα αρχικά πλαίσια αδυνατούν να την εκφράσουν και χρήζουν ανάλογων αλλαγών. Δεν ισχυρίζομαι ότι μία παύση πληρωμών και μερική διαγραφή χρέους είναι πράγμα εύκολο μέσα στην Ευρωζώνη.

Πιστεύω όμως πως μία ουσιαστική αναδιαπραγμάτευση του χρέους θα τεθεί προσεχώς και από άλλες χώρες-μέλη με συνέπεια να κληθούν οι τράπεζες να αναλάβουν μέρος των ευθυνών τους. Σε τελευταία ανάλυση, η Ελλάδα πρέπει νομίζω να εξαντλήσει τα περιθώρια συνεργατικής ανεύρεσης λύσης εντός της ΕΕ16 για ένα πρόβλημα που δεν αφορά μόνον εκείνη και που μπορεί να αποτελέσει τον καταλύτη αν όχι για την ουσιαστική πολιτική και δημοσιονομική ενοποίηση της ΕΕ, τουλάχιστον για μία πανευρωπαϊκή συσπείρωση των εργαζομένων σε κοινά αιτήματα κατά των μέτρων λιτότητας και της αποπληρωμής χρεών την ευθύνη των οποίων έχουν άλλοι. Η αναδιαπραγμάτευση και μερική ακύρωση του χρέους εντός της ΟΝΕ μπορεί να μην ευοδωθεί εξαιτίας του φόβου του συστημικού κινδύνου. Ο οποίος, ωστόσο, θα είναι ακόμη μεγαλύτερος εάν η Ελλάδα εξέλθει του ευρώ. Σε κάθε, όμως, περίπτωση η εντός ΟΝΕ αναδιαπραγμάτευση βοηθά στην απομυθοποίηση της αντιδραστικής Ευρώπης και στην σφυρηλάτηση ενός διεθνιστικού εργατικού κινήματος που είναι και η βασική προϋπόθεση της σοσιαλιστικής αλλαγής που κάθε γνήσιος αριστερός επιδιώκει. Ας μην την προσπερνάμε ασυλλόγιστα με αφορισμούς του τύπου ‘μανιοκαταθλιπτικός ευρωπαϊσμός’…. Αλίμονο, αν η καταγγελία για ‘ψύχωση’ της διαφορετικής άποψης συνιστά επιχείρημα.

 

Το χρέος, το ευρώ και οι θέσεις της Αριστεράς

 

Κυριακάτικη ΑΥΓΗ 11.07.2010 και ΑΥΓΗ 13.07.2010

ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΛΑΠΑΒΙΤΣΑ

Τα ζητήματα του ευρώ και του χρέους είναι απολύτως αλληλένδετα. Ή, για να γίνω ακριβέστερος, το βαθύτερο πρόβλημα είναι το ευρώ, που οδήγησε στον τεράστιο όγκο χρέους των περιφερειακών χωρών της Ευρωζώνης.

Πώς λοιπόν θα αντιμετωπιστεί το πρόβλημα του ελληνικού χρέους; Είναι προφανές ότι η πολιτική λιτότητας είναι καταστροφική, διότι ανατροφοδοτεί το χρέος. Η αναγκαιότητα της παραγραφής προκύπτει αβίαστα, ακόμη και από τη σκοπιά των χρηματοπιστωτικών κύκλων του εξωτερικού, που ήδη προετοιμάζονται

Η κριτική του κ. Καλλωνιάτη κατά της Πρωτοβουλίας Οικονομολόγων και Πανεπιστημιακών ("Αυγή", 4.7.2010) είναι καλόπιστη και ενημερωμένη, άρα ευπρόσδεκτη. Δυστυχώς είναι άστοχη. Αλλά θέτει ζητήματα ζωτικής σημασίας για την τρέχουσα κρίση. Ας αρχίσουμε από κάτι για το οποίο όλοι σχεδόν συμφωνούμε, δηλαδή την ανάγκη βαθιάς παραγραφής του χρέους. Και ερωτώ αμέσως. Δεν θα ήταν στοιχειώδες να αναγνωριστεί ότι το αίτημα της παραγραφής προέρχεται ακριβώς από το ρεύμα εναντίον του οποίου στρέφει τα βέλη του ο κ. Καλλωνιάτης; Όταν θέσαμε το ζήτημα της επερχόμενης χρεωκοπίας στις αρχές του 2010, βρεθήκαμε αντιμέτωποι με θεωρητικές απεραντολογίες περί κρίσεων και συνωμοσιών. Αποτελεί ουσιαστική πολιτική πρόοδο ότι έγινε αποδεκτό το αίτημα της παραγραφής. Προσβλέπουμε σε παρόμοια εξέλιξη και με το ευρώ, μόνο που εδώ οι αγκυλώσεις είναι τεράστιες.

Τα ζητήματα του ευρώ και του χρέους είναι απολύτως αλληλένδετα. Ή, για να γίνω ακριβέστερος, το βαθύτερο πρόβλημα είναι το ευρώ, που οδήγησε στον τεράστιο όγκο χρέους των περιφερειακών χωρών της Ευρωζώνης. Μετά την είσοδο στην ΟΝΕ, οι περιφερειακές χώρες εμφάνισαν συστηματικά ελλείμματα τρεχουσών συναλλαγών. Το 2008 η Ελλάδα σημείωσε γιγαντιαίο έλλειμμα της τάξης του 15% του ΑΕΠ, αλλά και η Ισπανία και η Πορτογαλία κυμάνθηκαν γύρω στο 10%. Τα ελλείμματα προήλθαν από την υποχώρηση της ανταγωνιστικότητας, σε σχέση κυρίως με τη Γερμανία, που εμφάνισε αντίστοιχα πλεονάσματα. Ο ανταγωνιστικός θρίαμβος του γερμανικού κεφαλαίου βασίστηκε στο πάγωμα των γερμανικών μισθών. Η Συνθήκη του Μάαστριχτ από τη φύση της επιφέρει τρομακτικές πιέσεις στη μισθωτή εργασία σε ολόκληρη την Ευρωζώνη. Το γερμανικό κεφάλαιο αποδείχτηκε ικανότερο των άλλων στο επωφελές αυτό έργο. Απόκτησε έτσι ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, που δεν μπορούσαν οι περιφερειακές χώρες να αντισταθμίσουν μέσω υποτίμησης, δεδομένης της ΟΝΕ.

Το χρέος της περιφέρειας είναι απόρροια αυτής της εξέλιξης. Τα ελλείμματα τρεχουσών συναλλαγών ισοσταθμίστηκαν από την εισροή ξένων κεφαλαίων, κυρίως τραπεζικών δανείων από τη Γερμανία και τη Γαλλία. Βρέθηκε λοιπόν η περιφέρεια καταχρεωμένη στο κέντρο, αλλά και οι τράπεζες του κέντρου εξαιρετικά εκτεθειμένες στις χώρες της περιφέρειας. Οι υπολογισμοί του Research on Money and Finance (RMF) φέρουν τη συνολική έκθεση γύρω στο 1 τρισ. ευρώ, ποσό υπεραρκετό για την κατάρρευσή των τραπεζών, αν η περιφέρεια χρεωκοπήσει. Το χρέος βέβαια ποικίλλει ανάλογα με τις συνθήκες της κάθε χώρας. Στην Ισπανία και την Πορτογαλία είναι κυρίως ιδιωτικό, διότι ο δημόσιος τομέας παρέμεινε σχετικά περιορισμένος. Στην Ελλάδα είναι κυρίως δημόσιο λόγω της φύσης του κράτους, αλλά και των πεπραγμένων της δεκαετίας του 1980. Είναι αυτονόητο ότι η τρέχουσα κρίση αποτελεί συνέχεια της ιστορικής αναταραχής του 2007-9, η οποία προκάλεσε την επιδείνωση των δημόσιων οικονομικών κυρίως λόγω της κατάρρευσης των φορολογικών εσόδων. Αλλά τα προβλήματα της περιφέρειας, καθώς και η παρανοϊκή στροφή της Ευρωζώνης προς τη λιτότητα, οφείλονται στις δομές του ευρώ. Οι ΗΠΑ, που ήταν στο επίκεντρο της κρίσης του 2007-9, για την ώρα ακολουθούν πολύ διαφορετική πορεία. Η μέγγενη που συντρίβει την Ευρώπη είναι ιδίας κοπής και εδράζεται στις Βρυξέλλες και το Βερολίνο.

Πώς λοιπόν θα αντιμετωπιστεί το πρόβλημα του ελληνικού χρέους; Είναι προφανές ότι η πολιτική λιτότητας είναι καταστροφική, διότι ανατροφοδοτεί το χρέος. Η αναγκαιότητα της παραγραφής προκύπτει αβίαστα, ακόμη και από τη σκοπιά των χρηματοπιστωτικών κύκλων του εξωτερικού, που ήδη προετοιμάζονται. Το ερώτημα είναι, πώς πρέπει να γίνει; Η παραγραφή πρέπει να γίνει με όρους που θα προστατεύουν τα λαϊκά στρώματα. Άρα απαιτείται παύση πληρωμών για να αφαιρεθεί η πρωτοβουλία από τους δανειστές. Θα ακολουθήσει επαναδιαπραγμάτευση με στόχο το δραστικό 'κούρεμα', σε ποσοστό που θα διαφανεί στην πράξη, ίσως της τάξης του 50%-60%. Θα πρέπει βεβαίως να υπάρξει απόλυτη διαφάνεια, που σημαίνει πλήρη ενημέρωση για τη διάρθρωση του χρέους και τον χαρακτήρα των συμβάσεων. Μόνο έτσι θα μπορούμε πραγματικά να γνωρίζουμε τι είναι "απεχθές", τι πρέπει να αποπληρωθεί και ποιος έχει ευθύνες.

Η ανάληψη της πρωτοβουλίας από τα κάτω είναι απολύτως αναγκαία για να διασφαλιστούν τα πενιχρά πλεονεκτήματα που έχει η Ελλάδα. Πρώτο και κυριότερο, για να χρησιμοποιηθεί αποτελεσματικά το όπλο της έκθεσης των τραπεζών του κέντρου στα ελληνικά χρέη. Πέραν τούτου, για να αξιοποιηθεί το γεγονός ότι ο κύριος όγκος του δημοσίου χρέους είναι ομόλογα που φαίνεται πως έχουν εκδοθεί στη βάση της ελληνικής νομοθεσίας (ίσως το 90%) και κατέχονται από σχετικά λίγους δανειστές, κυρίως τράπεζες. Μπορούν να αποφευχθούν, δηλαδή, δικαστικές περιπέτειες με χιλιάδες ξένους ομολογιούχους στη βάση της βρετανικής νομοθεσίας. Υπάρχει ελπίδα να καταφέρει η Ελλάδα να κλείσει γρήγορα τη χαίνουσα πληγή του χρέους και, αν το θελήσει και έχει παράλληλα ανακτήσει την αξιοπιστία της, να επιστρέψει στις παγκόσμιες αγορές. Ο κ. Καλλωνιάτης μάλλον συμφωνεί με τα παραπάνω επί της ουσίας. Τον ενοχλεί όμως η ιδέα ότι πρέπει να συμβούν με παράλληλη έξοδο από το ευρώ. Προτιμά τη "συνεργατική" παραγραφή εντός της ΟΝΕ, διότι μπορεί να αποτελέσει "κοινό άξονα των διεκδικήσεων όλου του εργατικού κινήματος". Δυστυχώς εδώ εγκαταλείπουμε το πεδίο του ορθολογισμού και μπαίνουμε στον χώρο του ευχολογίου.

Παραγραφή εντός της ΟΝΕ, αν γίνει, θα συμβεί υπό την αιγίδα των τραπεζών, εξουδετερώνοντας το ισχυρότερο όπλο της Ελλάδας. Στην καλύτερη περίπτωση θα σημάνει ένα ελαφρό 'κούρεμα', με επιμήκυνση του χρόνου αποπληρωμής και ίσως μείωση επιτοκίων. Τα επιτόκια δανεισμού του ελληνικού Δημοσίου θα παραμείνουν κατά πολύ υψηλότερα των γερμανικών. Πάνω απ" όλα, η αδυναμία υποτίμησης, αλλά και η λιτότητα που πνίγει την Ευρωζώνη, θα διαιωνίσουν το ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα του κέντρου. Το πρόβλημα του χρέους θα επανεμφανιστεί σε σύντομο χρονικό διάστημα. Πρόκειται για αδιέξοδη επιλογή για τους εργαζόμενους και τα λαϊκά στρώματα. Τα πυρά του κ. Καλλωνιάτη όμως στρέφονται κυρίως εναντίον της ίδιας της ιδέας της εξόδου, την οποία θεωρεί καταστροφική. Πριν απαντήσω στις αιτιάσεις του, θα ήθελα να διορθώσω ένα απλό σφάλμα. Ισχυρίζεται, λοιπόν, ότι αν το "κούρεμα" είναι 50%, αλλά ταυτόχρονα υπάρξει υποτίμηση της νέας δραχμής επίσης κατά 50%, δεν θα προκύψει καμία ελάφρυνση από την έξοδο. Πρόκειται για σύγχυση της αριθμητικής με την οικονομική ανάλυση.

Αν υπάρξει μείωση του δημοσίου χρέους στο μισό, ενόσω ο παραγωγικός ιστός της Ελλάδας παραμένει ο ίδιος, το βάρος του χρέους θα πέσει αυτομάτως στο μισό. Είναι εύκολο να ιδωθεί αυτό από την πλευρά των δανειστών, οι οποίοι φυσικά θα επωμιστούν πραγματική οικονομική ζημία ισοδύναμη του μισού του χρέους. Δεν έχει καμία σημασία αν η ελληνική παραγωγή θα αποτιμάται κατόπιν σε ευρώ, σε νέες δραχμές ή σε ρούβλια. Αν παράλληλα συμβεί υποτίμηση, το πραγματικό βάρος του χρέους θα μειωθεί περισσότερο, καθώς θα βελτιωθεί η δυνατότητα εξαγωγών, και άρα η εξυπηρέτηση του εναπομείναντος χρέους. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι όντως το ποσοστό του χρέους ως προς το ΑΕΠ εκτινάσσεται όταν γίνει υποτίμηση, για να μειωθεί ταχέως με την επαναδιαπραγμάτευση και την άνοδο των εξαγωγών. Μου επιρρίπτει, λοιπόν, ο κ. Καλλωνιάτης ότι αποκρύπτω τις δυσκολίες επιστροφής στη δραχμή και παραπλανώ τον κόσμο. Προς επίρρωση επιστρατεύει τους εμπειρογνώμονες της Τράπεζας της Ελλάδας, αλλά και τους Baldwin και Wyplosz. Κάπου εκεί θα κρύβεται και ο Eichengreen, του οποίου το όνομα δεν αναφέρεται, αλλά γίνεται χρήση του παιδαριώδους επιχειρήματός του ότι η έξοδος είναι αδύνατη διότι η χώρα έχει πολλά ΑΤΜ.

Δυστυχώς η επίκληση της αυθεντίας δεν αρκεί. Η τεχνική πλευρά της επιστροφής στη δραχμή παραμένει απλό νομισματικό πρόβλημα. Θα χρειαστεί να κλείσουν οι τράπεζες, ας πούμε για μιά βδομάδα, ενώ θα τους δοθεί εντολή να αποτιμούν τα εγχώρια στοιχεία ισολογισμού σε νέες δραχμές. Η αναλογία είναι θέμα πολιτικής επιλογής και μπορεί να διαφέρει για τους ιδιώτες και τις επιχειρήσεις. Η ευκολότερη λύση θα ήταν το ένα προς ένα. Όταν θα ανοίξουν ξανά οι τράπεζες, θα υπάρξει παράλληλη κυκλοφορία του ευρώ και της νέας δραχμής. Πολλά προϊόντα θα έχουν δύο τιμές, ενώ σταδιακά θα γίνει αναπροσαρμογή συμβολαίων και άλλων χρηματικών υποχρεώσεων. Πρόκειται για φαινόμενα που έχουν συχνά παρατηρηθεί στη νομισματική ιστορία. Παραπλήσια μορφή τους, αν και απλούστερη λόγω της σταθερής ισοτιμίας της παλαιάς δραχμής προς το ευρώ, γνώρισε και η Ελλάδα όταν υιοθετήθηκε το ευρώ. Εν ολίγοις, θα υπάρξει αναταραχή τιμών, η οποία θα κρατήσει μερικούς μήνες, ώσπου να προσαρμοστεί η οικονομία στο νέο νόμισμα και να εκλείψει το ευρώ από την εγχώρια κυκλοφορία. Προφανώς η νέα δραχμή θα υποτιμηθεί ως προς το ευρώ. Είναι εξίσου προφανές ότι και η υποτίμηση και η αναταραχή τιμών θα έχουν κόστος. Αλλά δεν υπάρχει καμία λύση της παρούσας κρίσης χωρίς κόστος. Το ζήτημα είναι το κόστος να ελαχιστοποιηθεί, να κατανεμηθεί δίκαια και, το κυριότερο, να αλλάξει την κοινωνική ισορροπία υπέρ της εργασίας. Η έξοδος από την ΟΝΕ είναι παρασάγγας η προσφορότερη επιλογή για την εργατική τάξη και τα λαϊκά στρώματα.

(Τέλος πρώτου μέρους το οποίο δημοσιεύτηκε στις 11.07.2010)

Στο πρώτο μέρος του άρθρου που δημοσιεύτηκε στο φύλλο της Κυριακής σχολιάζοντας την κριτική του Κώστα Καλλωνιάτη από το φύλλο της "Αυγής" την Κυριακή 4 Ιουλίου, αναλύθηκαν τα ζητήματα του ευρώ και του χρέους, οι δυνατότητες διαχείρισης για τις σημερινές συνθήκες της ελληνικής οικονομίας καθώς και η περίπτωση παραγραφής εντός ΟΝΕ. Αναλύσαμε επίσης και την περίπτωση επιστροφής στη δραχμή. Σήμερα ακολουθεί το δεύτερο μέρος του άρθρου.

Για να γίνω λίγο πιο συγκεκριμένος, η υποτίμηση θα δημιουργήσει πεδίο κερδοσκοπίας για τους κάτοχους του ευρώ. Θα χρειαστούν, λοιπόν, άμεσος έλεγχος των κεφαλαιακών ροών και συνεχής παρέμβαση στην αγορά συναλλάγματος για να ελεγχθεί η κίνηση της ισοτιμίας και να μην αφεθεί στην τύχη της. Η υποτίμηση θα φέρει επίσης πληθωριστικές πιέσεις, οι οποίες θα πρέπει να αντιμετωπιστούν με νομισματική πολιτική αλλά και έλεγχο τιμών. Ο πληθωρισμός, από την άλλη, θα ασκήσει πίεση στο λαϊκό εισόδημα και άρα θα χρειαστεί άμεση πολιτική αναδιανομής του εισοδήματος και του πλούτου. Η υποτίμηση, όμως, θα βελτιώσει την ανταγωνιστικότητα της εγχώριας παραγωγής, θα τονώσει τις εξαγωγές και άρα θα προστατεύσει την απασχόληση. Τα επιχειρήματα του κ. Καλλωνιάτη στο συγκεκριμένο δεν πείθουν. Το πιθανότερο είναι ότι μια μικρή και σχετικά ανοιχτή οικονομία, όπως η ελληνική, θα αντιδράσει θετικά στην υποτίμηση. Ο τουρισμός και μόνο είναι περίπου 20% του ελληνικού ΑΕΠ. Να σημειωθεί ότι από τις αρχές του 2010 το ευρώ έχει υποτιμηθεί γύρω στο 15% και ως εκ τούτου οι ελληνικές εξαγωγές εκτός Ευρωζώνης έχουν σημειώσει ουσιαστική ανάκαμψη. Το πιθανότερο είναι ότι θα ανακάμψουν και προς τις χώρες της Ευρωζώνης, αν η νέα δραχμή υποτιμηθεί.

Είναι προφανές ότι όλα αυτά θα πρέπει να συμβούν με δημόσιο έλεγχο και ιδιοκτησία επί των τραπεζών αλλά και άλλων μεγάλων τομέων της οικονομίας. Θα δημιουργηθεί έτσι βάση για βιομηχανική πολιτική που θα επιδιώξει την παραγωγική αναδιάρθρωση της οικονομίας, έξω από το ασφυκτικό πλαίσιο της ΟΝΕ. Περιττό να ειπωθεί ότι θα χρειαστεί ριζική αναδιάθρωση του κράτους με λαϊκό έλεγχο και δημοκρατικές διαδικασίες. Όσοι θεωρούν ότι αυτές τις προτάσεις συνιστούν διαχείριση του καπιταλισμού δείχνουν πόσο λίγο κατανοούν το περιεχόμενο της κοινωνικής αλλαγής. Δεν είναι περίεργο ότι ακούγονται τέτοιες φωνές, δεδομένου ότι εδώ και δύο δεκαετίες η ελληνική αριστερά αρκείται σε ασκήσεις επί χάρτου, ενώ περισσεύει η επαναστατική κενολογία. Στην πραγματικότητα οι προτάσεις της πρωτοβουλίας προωθούν την αλλαγή ισορροπίας υπέρ της εργασίας και ανοίγουν τον δρόμο για τον σοσιαλιστικό μετασχηματισμό.

Ξαφνιάζει όμως που ο κ. Καλλωνιάτης, οι απόψεις του οποίου για την ΟΝΕ ουσιαστικά δεν έρχονται σε ρήξη με την επίσημη προσέγγιση, επικαλείται τον επαναστατικό διεθνισμό. Παρουσιάζει δε τις ιδέες της πρωτοβουλίας ως διχαστικές του "διεθνούς εργατικού κινήματος". Εθελοτυφλεί, δηλαδή, ως προς τον πραγματικό χαρακτήρα της ΟΝΕ, όπως αυτός φάνηκε στην πορεία της κρίσης. Ούτε τη συναδέλφωση των εργαζομένων ευνοεί, ούτε αποτελεί διευρυμένο πεδίο πάλης. Είναι ένα εκμεταλλευτικό κατασκεύασμα που βάθυνε τον διαχωρισμό κέντρου-περιφέρειας στην Ευρώπη και ήδη μεταλλάσσεται προς ακόμη πιο αντιδραστική κατεύθυνση.

Οι ιδέες της πρωτοβουλίας προωθούν ριζοσπαστική κοινωνική τομή. Είναι βαθιά διεθνιστικές διότι πηγάζουν από τις ιστορικότερες παραδόσεις του εργατικού και σοσιαλιστικού κινήματος. Αν οι Έλληνες εργαζόμενοι  κάνουν το πρώτο βήμα σπάζοντας τη μέγγενη της ΟΝΕ, θα ανοίξουν τον δρόμο και για τους υπόλοιπους λαούς της Ευρώπης. Για να συμβεί όμως αυτό, θα πρέπει η αριστερά να μη φοβάται το διεθνές κεφάλαιο, να εμπιστεύεται τον εαυτό της και να έχει σοσιαλιστικό όραμα. Ας ελπίσουμε ότι η παρούσα συζήτηση θα συμβάλει σε μια τέτοια εξέλιξη.

 

Το φαντασιακό της Αριστεράς και η πρόταση εξόδου από το Ευρώ

 

Κυριακάτικη ΑΥΓΗ 18.07.2010

Των ΣΠΥΡΟΥ ΛΑΠΑΤΣΙΩΡΑ και ΓΙΑΝΝΗ ΜΗΛΙΟΥ

Ο συναγωνιστής Κ. Λαπαβίτσας (Λ. στη συνέχεια), στο κείμενο που δημοσιεύτηκε στην Αυγή στις 11 και 13/7, υπερασπίζεται μεταξύ άλλων τη θέση της εξόδου από το ευρώ.

Πώς μπαίνει το επιχείρημα της εξόδου από το ευρώ

Η έξοδος από το ευρώ και η αναγκαστική υποτίμηση της νέας δραχμής παίζει δύο ρόλους στη ρητορική του Λ.: α) Είναι μέσο, για να μπορεί η χώρα να επιδιώξει αποτελεσματική παραγραφή χρέους. β) Είναι αυτοσκοπός, εφόσον επιτρέπει «την παραγωγική αναδιάρθρωση της οικονομίας, έξω από το ασφυκτικό πλαίσιο της ΟΝΕ» και «θα βελτιώσει την ανταγωνιστικότητα της εγχώριας παραγωγής, θα τονώσει τις εξαγωγές και άρα θα προστατεύσει την απασχόληση».

Σε αυτό το κείμενο θα εξετάσουμε ορισμένα από τα οικονομικά αποτελέσματα της εξόδου από το ευρώ, με την εισαγωγή της «νέας δραχμής» και την υποτίμησή της.

 

Βελτίωση στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών;

Το νέο νόμισμα θα υποτιμηθεί άμεσα κατά ένα μεγάλο ποσοστό, μεταξύ 40-60%. Η υποτίμηση έχει διάφορα δυνητικά αποτελέσματα. Κατ’ αρχή αυξάνει τις τιμές των εισαγόμενων εμπορευμάτων και μειώνει τις τιμές των εξαγόμενων εμπορευμάτων.

Όμως δεν είναι βέβαιο ότι θα αυξήσει την αξία των εξαγωγών σε σχέση με τις εισαγωγές, δηλαδή ότι θα μειώσει το έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου. Το τελικό αποτέλεσμα εξαρτάται από το πόσο ευαίσθητες είναι στις μεταβολές των τιμών οι ποσότητες εισαγωγών και εξαγωγών και απαιτείται περαιτέρω έρευνα.

Ωστόσο οι σημαντικότερες συνέπειες δεν αφορούν το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών.

 

Ποσοστό κέρδους και «ανταγωνιστικότητα»

Στην αριστερά έχει κυριαρχήσει η αντίληψη ότι τα ελλείμματα στο εμπορικό ισοζύγιο σημαίνουν μειωμένη ανταγωνιστικότητα. Δηλαδή οι ΗΠΑ είναι μη ανταγωνιστικές, ενώ η Κίνα ανταγωνιστική! Είναι όμως έτσι; Θα ήταν, αν δεν υπήρχε η χρηματοπιστωτική σφαίρα και το ισοζύγιο (αυτόνομων) κεφαλαιακών ροών, αν ακόμα δεν έπαιζε κανένα ρόλο το ύψος του ποσοστού κέρδους. Με άλλα λόγια, η αντίληψη αυτή θα ήταν ορθή μόνο στο πλαίσιο μιας αστικής προβληματικής. Ας δούμε κάποια στοιχεία:

Στο διάστημα 1996-2008 η Ελλάδα σημείωσε υψηλή πραγματική αύξηση του ΑΕΠ κατά 61,0%, η Ισπανία κατά 56,0% και η Ιρλανδία κατά 124,1%, σε αντίθεση με τις περισσότερο αναπτυγμένες ευρωπαϊκές χώρες. Το αντίστοιχο ποσοστό για την Γερμανία ήταν 19,5%, την Ιταλία 17,8% και για τη Γαλλία 30,8%. Οι χώρες που σημείωσαν υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης κατά βάση κατέληξαν με σημαντικά ελλείμματα στις τρέχουσες συναλλαγές. Κατά την ίδια ακριβώς περίοδο η ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας βασίστηκε περισσότερο στη σημαντική πραγματική αύξηση του παγίου κεφαλαίου (102,8%) και στη βελτίωση της παραγωγικότητας της εργασίας και λιγότερο στην κρατική κατανάλωση.

Η έκθεση στον διεθνή ανταγωνισμό που υπηρετήθηκε με την εισαγωγή στο ενιαίο νόμισμα επέβαλε σημαντικές αναδιαρθρώσεις προς όφελος του κεφαλαίου και επέτρεψε στις χώρες της «ευρωπαϊκής περιφέρειας» να μειώσουν την ψαλίδα του κατά κεφαλήν ΑΕΠ που τις χώριζε από πιο προηγμένες χώρες του ευρωπαϊκού «κέντρου» (το μέγεθος αυτό σε καμία περίπτωση δεν μεταφράζεται σε κοινωνική ευημερία), ενώ σημείωσαν υψηλότερα μέσα ποσοστά κέρδους, τα οποία και συνοδεύτηκαν από αντίστοιχα υψηλότερους ρυθμούς κεφαλαιακής συσσώρευσης.

Τα υψηλότερα ποσοστά κέρδους στην «περιφέρεια» «συμπαρέσυραν» προς τα πάνω και το σύνολο των χρηματοπιστωτικών αποδόσεων, με αποτέλεσμα οι διεθνείς επενδυτές να είναι ολοένα και πιο «πρόθυμοι» να χρηματοδοτήσουν τους υψηλούς ρυθμούς μεγέθυνσης εκεί. Συνεπώς, οι χώρες της «περιφέρειας» κατέγραψαν ισχυρά πλεονάσματα στο ισοζύγιο των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών. Οι επενδυτικές «ευκαιρίες» διαφόρων μορφών στις χώρες αυτές τις έκαναν ελκυστικές για τα κεφάλαια του «κέντρου», με αποτέλεσμα να αναπτυχθεί ένας δίαυλος μεταφοράς πόρων υπό τη μορφή ιδιωτικών χρηματοπιστωτικών επενδύσεων σε αυτές. Σαν αποτέλεσμα, για την Ελλάδα και τις άλλες χώρες της «ευρωπαϊκής περιφέρειας» δημιουργήθηκε πριν την κρίση η δυνατότητα να εισάγουν περισσότερα από όσα εξήγαγαν.

 

Υποτίμηση της εργασίας

Η έξοδος από το ευρώ και η αναγκαστική υποτίμηση έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση της αγοραστικής δύναμης των μισθωτών και των συνταξιούχων. Δηλαδή μια αναδιανομή, με όρους απόλυτης υπεραξίας, προς όφελος του κεφαλαίου.

Δεν θα μιλάμε πλέον για «γενιά των 700 ευρώ», αλλά για «γενιά των 350 ευρώ»!

Μια τέτοια θέση, όταν εκφέρεται από την αριστερά, αποτελεί μια πρόταση ταξικής συμμαχίας με τις πιο καθυστερημένες μερίδες του κεφαλαίου που στηρίζονται στην εξαγωγή απόλυτης υπεραξίας. Καλούνται δηλαδή οι εργαζόμενοι να αποδεχτούν αποτελέσματα χειρότερα του Μνημονίου, με το επιχείρημα ότι, «πιθανότατα», θα υπάρξει μεγέθυνση της καπιταλιστικής οικονομίας (από την οποία κατόπιν και αυτοί θα ωφεληθούν).

Αποτελεί παράδοξο για την αριστερά να διεκδικεί ως διέξοδο από την κρίση την πτώση των μισθών στη διεθνή αγοραστική τους δύναμη, με αντάλλαγμα μια μελλοντική «ανάπτυξη» που θα εξαρτηθεί από την αλλαγή της σύνθεσης του συνολικού κοινωνικού κεφαλαίου. Αξίζει μάλιστα να επισημάνουμε ότι, μέχρι πρόσφατα, πολλοί από τους θιασώτες του «Νέου ΕΑΜ» και υποστηρικτές της πρότασης εξόδου από το ευρώ υποστήριζαν την αύξηση των ελληνικών μισθών στο μέσο επίπεδο της Ευρωζώνης: «κατώτατος μισθός 1.300 ευρώ» κ.λπ.

Πρόκειται για στρατηγική που υποτάσσει τους εργαζόμενους στο σύνθημα «πάνω από όλα η Ελλάδα», ως όρο για τη μελλοντική κάλυψη των αναγκών τους.

 

Χρηματοπιστωτικός πανικός και υποτίμηση των παγίων

Έξοδος από το ευρώ σημαίνει αναγκαία στάση πληρωμών προς τους πάντες. Η ίδια η έξοδος από το ευρώ δεν είναι «απλό τεχνικό ζήτημα».

Πολύ πριν υπάρξει η αναγγελία υποτίμησης, όταν θα αρχίσουν οι κάτοχοι πλούτου να διαμορφώνουν την αντίληψη ότι σχεδιάζεται έξοδος από το ευρώ, θα εμφανιστεί μαζική φυγή κεφαλαίων.

α) Τα νοικοκυριά των εργαζομένων θα αποσύρουν τις καταθέσεις τους και θα διατηρούν ευρώ σε ρευστή μορφή. Με την υπόθεση ότι κατά μέσο όρο το κάθε νοικοκυριό θα αποσύρει μόνο 500-1000 ευρώ, θα έχουμε απόσυρση 17,5-35 δισ. ευρώ (από σύνολο καταθέσεων 225 δισ. ευρώ). Ουσιαστικά θα διαμορφωθεί μια οικονομία δύο νομισμάτων με μαύρη αγορά και μεσάζοντες, που θα δώσει στην υποτίμηση ορμή κερδοσκοπικού πυρετού.

β) Οι καπιταλιστές θα αποσύρουν τα κεφάλαιά τους στο εξωτερικό, αναμένοντας την υποτίμηση. Τότε θα μπορούν να αγοράσουν τις πάγιες εγκαταστάσεις της οικονομίας μισοτιμής: Συγκεντροποίηση του κεφαλαίου, ενίσχυση της οικονομικής ισχύος του απέναντι στην εργασία.

Σαν αποτέλεσμα, πρακτικά θα κλείσουν οι τράπεζες και θα αντιμετωπίσουν πτώχευση οι επιχειρήσεις που εξαρτώνται από την αναχρηματοδότηση του χρέους τους. Οι τράπεζες θα εξαγοραστούν από το κράτος (με ποιους πόρους;) και θα υπάρξει νέο πρόγραμμα μεταβίβασης κεφαλαίων, εφόσον μάλιστα θα αντιμετωπίζουν διπλάσιο εξωτερικό χρέος, το ίδιο και οι επιχειρήσεις που έχουν εξωτερικό δανεισμό.

Τελικά, η αλματώδης αύξηση της ανεργίας, η αδυναμία των ασφαλιστικών ταμείων να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους, η μείωση των μισθών αναλογικά με το ύψος της υποτίμησης, η κατάρρευση των κοινωνικών δαπανών θα είναι τα αποτελέσματα που θα αντιμετωπίσει η εργασία.

Μία ιστορική μετατόπιση του συσχετισμού δυνάμεων προς όφελος του κεφαλαίου, ακόμη χειρότερη από αυτή που επιβάλλεται από τη κυβέρνηση Παπανδρέου και τους διεθνείς συμμάχους της μέσω του Μνημονίου.

 

Ποια «άλλη κυβέρνηση»;

Για να απαντήσουν στην κριτική, οι υποστηρικτές της υποτίμησης προσφεύγουν σε μια φαντασιακή λύση: Υποτίμηση, αλλά με «άλλη κυβέρνηση», η οποία θα έχει τη δύναμη να πάρει μέτρα που θα απαλύνουν τις επιπτώσεις της υποτίμησης. Έτσι βγαίνουν μέτρα όπως η υπεράσπιση της συναλλαγματικής ισοτιμίας (με τι συναλλαγματικά διαθέσιμα απέναντι σε μια «κερδοσκοπική» επίθεση;), αναδιανομή του εισοδήματος για να αντιμετωπιστούν οι πληθωριστικές πιέσεις (μετά την κατάρρευση της διεθνούς αγοραστικής δύναμης των μισθών!), κατάλληλοι έλεγχοι τιμών, δηλαδή όλα τα εργαλεία που έχουν τα αστικά κράτη.

Το ζήτημα είναι ότι αν συζητάμε για μια επαναστατική ρήξη με τον καπιταλισμό, τότε τα επίδικα είναι κυρίως άλλα (τόσο σε οικονομικό όσο και σε πολιτειακό και πολιτικό επίπεδο) και όχι μια πρόταση για υποτίμηση του νομίσματος.

Ας προσγειωθούμε: Οι προτάσεις που μπορούν άμεσα να συσπειρώσουν τις δυνάμεις της εργασίας σήμερα περνάνε από την αναδιανομή, πρωτογενή και δευτερογενή, από την οργάνωση της κοινωνικής αλληλεγγύης, από την οργάνωση του συλλογικού-κοινωνικού ελέγχου. Η παραγραφή του χρέους πρέπει να αντιμετωπιστεί ως περίπτωση της αναδιανομής, που θα προέλθει από ένα απλό σύνθημα: Να πληρώσουν οι πλούσιοι, δεν πληρώνουμε εμείς!

 

Ακολουθούν εκτεταμένα αποσπάσματα από τα δύο παλαιότερα άρθρα του Παναγιώτη Λαφαζάνη

 

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ Ή ΕΝΩΣΗ ΑΓΟΡΩΝ ΚΑΙ ΝΟΜΙΣΜΑΤΟΣ;

 

Περιοδικό «Δίαυλος», Φθινόπωρο 1998 (3ο Τεύχος) 

 

 

Εκτεταμένα αποσπάσματα από άρθρο του Παναγιώτη Λαφαζάνη, μέλους της Πολιτικής Γραμματείας του ΣΥΝ,

 

Όλη η Ευρωπαϊκή Ένωση, εδώ και καιρό, χορεύει στους ρυθμούς κατά πρώτο λόγο του ενιαίου νομί­σματος ("Ευρώ") και κατά δεύτερο λόγο της μελλοντικής διεύρυνσης από τις 10 χώρες της Κεντρικής -Ανατολικής Ευρώπης και την Κύ­προ, διεύρυνση που προβλέπεται ότι θα εξελιχθεί σε δύο φάσεις (6+5).

Οι κυρίαρχοι πολιτικοί και οικο­νομικοί κύκλοι σε ευρωπαϊκό επίπε­δο, αλλά και σε κάθε μεμονωμένη χώρα, μοιάζουν να έχουν πάθει πα­ράκρουση με την προοπτική του "ευρώ". Δεν συζητάω, φυσικά, για την Ελλάδα, όπου ο στόχος της ένταξης της στον ενιαίο νόμισμα έχει πάρει, χωρίς καμία ουσιαστική συζήτηση, το χαρακτήρα νέας μεγά­λης "εθνικής ιδέας", η οποία συνο­δεύεται και από τον περίφημο "μο­νόδρομο" για την υλοποίηση της.

Το "ευρώ" ούτε λίγο ούτε πολύ σε όλη την Ευρώπη τείνει να παρου­σιαστεί ως το φάρμακο για όλες τις ασθένειες. Στην ουσία για τους κυ­ρίαρχους πολιτικούς και οικονομι­κούς κύκλους, ιδιαίτερα της Γερμα­νίας, θεωρείται ως το μέσον και ο δρόμος για τη βίαιη καπιταλιστική ανασυγκρότηση και αντεπίθεση της Ένωσης προκειμένου η τελευταία να αναβαθμίσει τη θέση της στον διε­θνή ανταγωνισμό, αν όχι για να κα­τακτήσει την ηγεμονία σης παγκό­σμιες χρηματαγορές και αγορές προϊόντων και υπηρεσιών.

Αυτή η άνευ ιστορικού προηγού­μενου νομισματοποίηση του ευρω­παϊκού οράματος και της ευρωπαϊ­κής προοπτικής όχι μόνο όφειλε να ανησυχεί, αλλά και να τρομάζει με τη μονομέρεια της.

Κι όμως, όσοι αντιμετωπίζουν, κριτικά το όλο εγχείρημα, αναδεικνύοντας. τις· εξόφθαλμες αντιφάσεις, και τις επώδυνες παρενέργειες του στιγματίζονται, περίπου, ως «παλαιοημερολογίτες» ή «άνθρωποι των σπηλαίων» και κατηγορούνται ως αντιευρωπαϊστές  (Είναι άκρως αξιοπερίεργο ότι οι ίδιοι κύκλοι που αντιμάχονται τον ελληνικό εθνικι­σμό, υιοθετούν με τόσο φανατικό τρόπο ένα άκριτο και σχεδόν ολο­κληρωτικού χαρακτήρα "ευρωπαϊ­κό" εθνικισμό!)

Σε πείσμα των κρατούντων από­ψεων, οι οποίες έχουν περιβληθεί το φωτοστέφανο θρησκευτικού δόγμα­τος, θα προσπαθήσω όσο το δυνατόν πιο συνοπτικά να τεκμηριώσω ότι:

Πρώτον: Το "ευρώ" έτσι όπως οι­κοδομείται, αποτελεί μηχανισμό κοι­νωνικής εκθεμελίωσης της Ευρώπης.

Δεύτερον: Η διαμόρφωση του "ευρώ" δεν πρόκειται να αποβεί πα­ράγοντας σταθερότητας αλλά πε­ραιτέρω αστάθειας και ανασφάλειας για την Ευρώπη ως σύνολο και τα κράτη μέλη της.

Τρίτον: Ο αποκλειστικά αγοραίος και μονεταριστικός δρόμος οικοδόμησης δεν οδηγεί κατ’ ανάγκη στην ενοποίηση αλλά μάλλον στην αποενοποίηση και σε περαιτέρω αποκλίσεις, παράλληλα με την πολιτική επικυριαρχία των ισχυρών κρατών εντός της ευρωπαϊ­κής Ζώνης.

Τέταρτον: Η Ελλάδα θα υποστεί βαρύτατες οικονομικές και κοινωνι­κές συνέπειες (πασιφανείς ήδη) για να εισέλθει στο ευρώ, οι οποίες όχι μόνο δεν θα ανακοπούν, αλλά θα επιταθούν στη συνέχεια, προκειμέ­νου η χώρα να παραμείνει στη Ζώνη του ενιαίου νομίσματος.

Πέμπτον: Η σχεδιαζόμενη διεύ­ρυνση της Ένωσης, τέλος, υπ' αυτές τις ευρωπαϊκές συνθήκες θα έχει άκρως δυσμενείς επιπτώσεις για τις πιο αδύνατες χώρες, ενώ θα ενισχύ­σει την πολιτική και οικονομική θέ­ση των ισχυρότερων χωρών. […]

 

 

ΤΟ "ΕΥΡΩ" ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΑΣΤΑΘΕΙΑΣ

 

Ο τρόπος που οικοδομείται, κατά Μάαστριχτ και Άμστερνταμ, το "ευρώ" δεν είναι τίποτα άλλο παρά αυ­τόματος μηχανισμός που υπαγορεύει στις εθνικές κυβερνήσεις να προχω­ρήσουν στην κοινωνική αποδόμηση της Ευρώπης. Γεγονός που θα έχει (και έχει ήδη) όλο και πιο εκρηκτι­κές κοινωνικές επιπτώσεις στην Ελλάδα, τόσο για να εισέλθει στο "ευρώ"  όσο και, εφόσον μπει, για να παραμείνει εντός της νομισματικής Ζώνης. Τούτη την αυτονόητη, σχε­δόν, αλήθεια την υποκρύπτουν ή τη συγκαλύπτουν οι κυρίαρχοι κύκλοι.

Τίποτα πιο ατεκμηρίωτο, επίσης, δεν υπάρχει από τους ισχυρισμούς ότι η προώθηση, μετά την ενιαία αγορά, του ενιαίου νομίσματος θα συμβάλλει στην οικονομική σταθε­ρότητα και προοπτική της Ένωσης. Αντιθέτως, τόσο τα υπέρμετρα άνισα επίπεδα ανάπτυξης και παραγωγικό­τητας ανάμεσα στα κράτη μέλη και τις περιφέρειες (καμιά ουσιαστική μέριμνα για πραγματική οικονομική σύγκλιση), όσο και η σχετικά περιο­ρισμένη κινητικότητα κεφαλαίων και πολύ περισσότερο η κινητικότη­τα εργασίας ανάμεσα στα κράτη μέ­λη, θα επιτείνουν, σε συνθήκες ενι­αίου νομίσματος, τις ανισορροπίες και τις αποκλίσεις, θέτοντας σε δοκι­μασία το ίδιο το "ευρώ" και την ύπαρξή του, Και αυτό πολύ περισσότερο αν συνυπολογίσουμε τις υφέσεις και κάθε μορφής «κυκλικές» ή άλ­λες κρίσεις (νομισματικές, χρηματιστηριακές) που κατά καιρούς ξεσπά­νε στον καπιταλισμό, όσο και αν επιμελώς φροντίζουν να τις αγνοούν οι θιασώτες του "ευρώ".

Φανταστείτε, λοιπόν, μία "νομι­σματική" κρίση σαν αυτή που εμφα­νίστηκε στην Ευρώπη το Σεπτέμβρη του '92, τινάζοντας στον αέρα το Ευ­ρωπαϊκό Νομισματικό Σύστημα (ΕΝΣ) και εξωθώντας, σχεδόν, όλα τα ευρωπαϊκά νομίσματα σε μία και δύο υποτιμήσεις. Σκεφθείτε, επίσης, ότι οι βαθύτερες οικονομικές ανι­σορροπίες, που ήταν η αιτία αυτής της κρίσης, συνέβαιναν σε περίοδο ύπαρξης του "ευρώ", όπου οι κυβερ­νήσεις δεν είχαν τη δυνατότητα να προσφύγουν σε υποτιμήσεις. Τότε τα μόνα "σταθεροποιητικά" μέσα που θα τους απέμεναν θα ήταν η ένταση της λιτότητας, η αναγκαστική απο­διάρθρωση σημαντικού μέρους του παραγωγικού δυναμικού και η πε­ραιτέρω αύξηση της ανεργίας.

Η δραχμή, για παράδειγμα, από το 74 έως σήμερα έχει χάσει περίπου το 100% της αξίας της εξαιτίας αλλε­πάλληλων υποτιμήσεων και διολίσθησης. θεωρείστε, λοιπόν, έστω λί­γο σχηματικά, τι θα έπραττε η Ελλά­δα αν ήταν όλη αυτήν την περίοδο στο "ευρώ", χωρίς επομένως δυνατό­τητα μείωσης της συναλλαγματικής της ισοτιμίας. Οι οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες θα ήταν τραγι­κές. Εκεί οδηγούμαστε με ιαχές εν­θουσιασμού.

Ο τραγέλαφος ολοκληρώνεται αν προσμετρήσουμε τις υφέσεις που κατά καιρούς πλήττουν τα κράτη μέ­λη και την Ευρωπαϊκή Ένωση ως σύνολο και οι οποίες μπορεί να προ­καλούνται από εσωτερικούς ή εξωγε­νείς παράγοντες. Σε μία τέτοια περί­πτωση ούτε οι χώρες μέλη μεμονω­μένα ούτε η Ευρωπαϊκή Ένωση ως σύνολο θα έχουν τη δυνατότητα να αναθερμάνουν την οικονομία τους, ενώ δεν θα μπορεί να χαραχθεί ούτε ευρωπαϊκή συναλλαγματική πολιτική με πολιτικά κριτήρια και με στόχο την ανάκαμψη.

Αντιλαμβανόμεθα, λοιπόν, ότι σε μία τέτοια περίπτωση οι υφέσεις θα γίνονται πολύ πιο οδυνηρές και μα­κροχρόνιες, με καταστροφικές κοινωνικές επιπτώσεις, ενώ το "ευρώ" θα κινδυνεύει να τιναχτεί στον αέ­ρα.

 

ΠΡΟΣ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ Ή ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΕΠΙΚΥΡΙΑΡΧΙΑ 

 

Ο συλλογισμός των περισσοτέ­ρων, ίσως, εκ των καλοπροαίρετων υποστηρικτών του "ευρώ" είναι ότι, παρά τα προβλήματα και τις αντιφά­σεις του εγχειρήματος, το ενιαίο νό­μισμα θα αποβεί μοχλός προς την πολιτική και οικονομική ενοποίηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο συλλο­γισμός μοιάζει απλός και περίπου αυτονόητος: η ενιαία αγορά + το ενιαίο νόμισμα θα πιέσουν σιγά - σι­γά τα πράγματα και θα καταστή­σουν λίγο πολύ αναπότρεπτη την πολιτική και οικονομική ενοποίηση (δεν συζητώ εδώ τον χαρακτήρα, το περιεχόμενο και τον προσανατολι­σμό της). Ο αυτοματισμός αυτός που προσπαθούν να μας υποβάλλουν εί­ναι αρκετά απλοϊκός, αν όχι και αφελής.

Η ιστορία της διαμόρφωσης κρατικοπολιτικών ενοτήτων (εθνών, ομοσπονδιών, συνομοσπονδιών) υπήρξε ακριβώς αντίστροφη: η πολι­τική ενότητα διαμόρφωνε την αγο­ρά και το νόμισμα και όχι το αντίθετο. Δεν υπάρχει ιστορικό προηγού­μενο η αγορά και το νόμισμα να υπήρξαν το όχημα πολιτικής ενοποί­ησης. Μόνο ένας εκχυδαϊσμένος αγοραίος και νομισματικός οικονο­μισμός, μπορεί να υποστηρίζει ένα τέτοιο αυτοματισμό. Η πολιτική ενο­ποίηση απαιτεί ένα αντίστοιχο μεγά­λο κίνημα, μία ισχυρότατη πολιτική βούληση και κοινωνική ώθηση.

Μία τέτοια πολιτική βούληση δεν υπάρχει και πολύ περισσότερο δεν υπάρχει ανάλογο πολιτικό κίνη­μα και ούτε φαίνεται πώς μπορεί να διαμορφωθεί στην πορεία, όταν το "ευρώ" θα ταυτίζεται στα μάτια των λαών με την επιδείνωση της θέσης τους, με μεγαλύτερες ανισότητες και αποκλίσεις. Το πιθανότερο, λοιπόν, είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση να δια­μορφωθεί ως μία Ζώνη απελευθερω­μένης αγοράς και νομίσματος εντός της οποίας θα κυριαρχούν οικονομι­κά οι πιο προωθημένες μερίδες του κεφαλαίου και οι πιο προηγμένες οι­κονομίες, ενώ πολιτικά θα ηγεμο­νεύει η Γερμανία με "κανίς" της Γαλλία (Γερμανο-Γαλλικός άξονας). Δυστυχώς αυτή είναι η οικονομική και πολιτική πραγματικότητα που οι­κοδομείται στην Ευρώπη και η οποία όλα δείχνουν πως θα ενισχυθεί με τη σχεδιαζόμενη διεύρυνση της Ευρω­παϊκής Ένωσης. […]


1999: Η καπιταλιστική κρίση, το «ευρώ» και τα  «κεντροαριστερά» φούμαρα

 

 Κυριακάτικη ΑΥΓΗ 03.01.1999

  

Εκτεταμένα αποσπάσματα από άρθρο του  Παναγιώτη Λαφαζάνη, μέλους της Π.Γ. του ΣΥΝ

 

Παρά τα περί του αντι­θέτου λεγόμενα ο «θριαμβευτής παγκοσμιοποιημένος» καπιταλι­σμός εισέρχεται στο 1999 με ο­ρατή πλέον την προοπτική της ύφεσης, αν όχι και μιας γενι­κευμένης οικονομικής κρί­σης, που θα επιτείνει τα ήδη αυξα­νόμενα φαινόμενα φτώ­χειας και εξαθλίωσης. Οι πιο οξυδερκείς και αμερόληπτοι εκ τον οικονομικών αναλυτών κρούουν από καιρό τον κώδωνα του κινδύνου. […]

 

Η τεράστια υπερσυσσώρευση κεφαλαίων, προϊόν άγριας εκμετάλλευσης, στο πλανητικό κέντρο αδυνα­τεί να βρει. επενδυτικές διεξό­δους, είτε εδώ είτε στην περιφέ­ρεια, δημιουργώντας στα μεγάλα Χρηματιστήρια της Δύσης τεράστιες κερδοσκοπικές «σαπουνόφουσκες» έτοιμες να ε­κραγούν. Ας μην ξεχνάμε ότι το Χρηματιστήριο του Τόκυο γνώρισε τη μεγαλύτερη του ά­νοδο λίγο πριν από την πρό­σφατη ιαπωνική κατάρρευση. Όπως γνωστό είναι, επίσης, ότι λίγο πριν από την κρίση του '29 τα Χρηματιστήρια της Νέας Υόρκης και του Λονδίνου πέ­ταγαν σε ιστορικά ύψη.

Ο μύθος του «ευρώ»

Οι κυρίαρχοι ευρωπαϊκοί κύκλοι μπροστά στους πολλα­πλούς κινδύνους προσπαθούν να μας εμφανίσουν το «ευρώ», που ξεκίνησε από σήμερα την περιπέτεια του στις έντεκα χώ­ρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ως παράγοντα σταθερότητας και ελπίδας για το μέλλον. Λά­θος και παραπλάνηση. […]

Έχουμε ενώπιον μας έ­ναν πρωτοφανή μηχανισμό αυτόματης εκθεμελίωσης και διαμόρφωσης μιας Ευρώπης «φρούριο» για τους μεγάλους επιχειρηματικούς και κερδο­σκοπικούς ομίλους στη φρε­νήρη κούρσα τους γι α παγκό­σμια κυριαρχία.

Η Ελλάδα ό­χι μόνο δεν πρόκειται ν' ανα­σάνει μπαίνοντας στην ΟΝΕ, αλλά εισερχόμενη θα ξεκινή­σει μια νέα περίοδο λιτότητας και απορρύθμισης χωρίς ορατή ημερομηνία λήξης. Η Ευρω­παϊκή Ένωση του ενιαίου νο­μίσματος θα είναι η Ευρώπη της ανεργίας, των ευρυνόμενων περιφερειακών και κοινω­νικών ανισοτήτων και της συ­νεχούς οικονομικής και κοι­νωνικής αβεβαιότητας. Αυτά, δυστυχώς, θα είναι τα επόμενα ευρωπαϊκά χρόνια

Η «κεντροαριστερή» αυταπάτη

Παρουσιάζεται, συχνά, ως στοιχείο αισιοδοξίας για το ευ­ρωπαϊκό μέλλον το γεγονός ότι αυτή την περίοδο υπάρχουν γύρω στις έντεκα περίπου κε­ντροαριστερού προσανατολι­σμού κυβερνήσεις μονοκομ­ματικές και συνεργασίας. Μα­κάρι να ήταν έτσι τα πράγμα­τα. Δυστυχώς όμως όσα παχιά λόγια αρχικά ελέχθησαν από τη «μεταμοντέρνα» και «μετα-σοσιαλδημοκρατική» ευρω­παϊκή αριστερά διαψεύδονται, μάλλον, μέρα τη μέρα.

Το κεί­μενο που παρουσίασαν σε πρώτη μορφή οι «ευρωσοσιαλιστές» ενόψει των ευρωπαϊ­κών εκλογών του Ιουνίου απο­τελεί μνημείο κενολογίας και μόλις συγκαλυπτόμενης αντεργατικότητας. Το αγοραίο οικοδόμημα του «ευρώ» στη βάση του «συμφώνου σταθε­ρότητας», αφήνεται άθιχτο, ενώ η ανεργία πάει ν' αντιμετω­πισθεί χωρίς νέους πόρους, με τις συνήθεις συνταγές της ευελιξίας, της «απασχολησιμότητας» και της μείωσης του «μη μισθολογικού» κόστους των αμοιβών. Οι Γερμανοί «κε­ντροαριστεροί» Σρέντερ και Λαφοντέν, μαζί με τον «οικολό­γο» κ. Φίσερ, και με τη συμπαράσταση του Ζοσπέν, α­ντί αυξήσεως, πιέζουν αφόρητα για την περαιτέρω δραστική μείωση και αυτού του αστείου σήμερα κοινοτικού προϋπολο­γισμού. Ο κ Ντ' Αλέμα στην Ιταλία αναζητεί χώρα για να απαλλα­γεί από τον «τρομοκράτη» Οτσαλάν, ενώ ο αμίμητος κ. Μπλερ απεδείχθη άξιος συνεταίρος του κ, Κλίντον στην ά­θλια, πέραν πάσης διεθνούς νομιμότητας, στρατιωτική επιχείρηση κατά του Ιράκ. Πολύ φοβούμαι ότι η κεντροαριστε­ρά, παρά τις αποχρώσεις της από χώρα σε χώρα, εξελίσσε­ται στο σύγχρονο όχημα για την «αμερικανοποίηση» και τον εκφυλισμό συνολικά της ευρωπαϊκής αριστεράς.

 

Οι υπάλληλοι

Δεν συζητώ, βεβαίως, για την εγχώρια έκδοση του «κέντροαριστερού» πειράματος που αντιπροσωπεύουν ο κ. Κ. Σημίτης και οι «εκσυγχρονιστές» του -και όχι μόνο αυτοί. Διότι πρωτοπορούν σε όλα. Η Ελλάς των Ελλήνων «εκσυγ­χρονιστών» δεν είναι μόνο η νεοφιλελεύθερη Ελλάδα των αγορών, των διαπλεκομένων και των χρηματοοικονομι­κών αποδόσεων, αλλά και η Ελλάδα της εθνικής αφα­σίας, άφωνη επαρχία των ΗΠΑ και των ηγεμόνων της «ευρωχώρας», στην οποία οι μεταπολεμικές μέρες του Πιουριφόυ φαντάζουν ως πε­ρίοδοι ταραχοποιών. […]

Η ελπίδα

Υπάρχει, λοιπόν, ελπίδα; Α­σφαλώς υπάρχει Μόνο που αυτή δεν βρίσκεται στους κυ­ρίαρχους και επικυρίαρχους αυτού του πλανήτη και τους τοπικούς διαχειριστές τους, οι οποίοι εξαπλώνουν παντού τη βαρβαρότητα, την εξαχρείωση, την κοινωνική αθλιότητα, τον ρατσισμό και τον πόλεμο. Η ελπίδα βρίσκεται στον αγώ­να για την ανατροπή τους και σε εκδηλώσεις αλληλεγγύης σαν αυτή που πραγματοποίη­σε στην αυγή του νέου χρό­νου η Επιτροπή Πρωτοβου­λίας κομμάτων, οργανώσεων, εντύπων και φορέων στην Πλατεία Κουμουνδούρου. Καλή Χρονιά!

 

 

Προσθήκη νέου σχολίου

Παρακαλούμε, πριν δημοσιεύσετε το σχόλιό σας, έχετε υπόψιν σας τα ακόλουθα:
•Δεν επιτρέπονται τα «greeklish» (ελληνικά με λατινικούς χαρακτήρες) και η γραφή με κεφαλαία (Caps) .
• Κάθε γνώμη είναι σεβαστή, αρκεί να αποφεύγονται ύβρεις, ειρωνείες, ασυνάρτητος λόγος και προσβλητικοί χαρακτηρισμοί, πολύ περισσότερο σε προσωπικό επίπεδο, εναντίον των συνομιλητών ή και των συγγραφέων, με υποτιμητικές προσφωνήσεις, ύβρεις, υπονοούμενα, απειλές, ή χυδαιολογίες.
•Μην δημοσιεύετε άσχετα, με το θέμα, σχόλια.
•Ο κάθε σχολιαστής οφείλει να διατηρεί ένα μόνο όνομα ή ψευδώνυμο, το οποίο αποτελεί και την ταυτότητά του σε κάθε συζήτηση.
Με βάση τα παραπάνω η διαχείριση διατηρεί το δικαίωμα μη δημοσίευσης σχολίων χωρίς καμία άλλη προειδοποίηση.
Προσοχή: 1. Η σελίδα λειτουργεί σε εθελοντική βάση. Τα σχόλια δημοσιεύονται το συντομότερο δυνατόν, μόλις αυτό καταστεί εφικτό.
2. Όσοι και όσες απευθύνονται στη διαχείρηση με απορίες και ερωτήσεις είναι απαραίτητο να αναγράφουν και το e-mail τους για τη δυνατότητα απάντησης.

Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση

Τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων

Ημερολόγιο Εκδηλώσεων

ΤΕΤΑΡΤΗ 10 ΣΕΠΤΕΜΒΡΗ

ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑΣ ΣΤΗΝ ΟΥΚΡΑΝΙΚΗ ΠΡΕΣΒΕΙΑ

ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ 6.30 – ΜΕΤΡΟ ΠΑΝΟΡΜΟΥ

....................................

Georges Labica, «Η βία; Ποια βία;» | Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Εκτός Γραμμής

Μετάφραση: Χρήστος Βαλλιάνος - Τάσος Μπέτζελος | Πρόλογος - Επίμετρο: Στάθης Κουβελάκης

(ΓΙΑ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΚΛΙΚ ΣΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ)

***************************

KYKΛΟΦΟΡΕΙ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ "ΤΟΠΟΣ" ΤΟ ΝΕΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΜΠΕΛΑΝΤΗ,

"Αριστερά και Εξουσία, Ο «δημοκρατικός δρόμος» προς τον σοσιαλισμό"

(ΓΙΑ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΚΑΝΤΕ ΚΛΙΚ ΣΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ)

***********************************************


KYKΛΟΦΟΡΕΙ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ "ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ" ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ - ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΟ ΤΟΥ ΛΑΜΠΡΟΥ ΤΟΚΑ

ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΦΛΕΒΑΡΗ

ΓΙΑ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΚΑΝΤΕ ΚΛΙΚ ΣΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ

***********************************************

ΤΟ ΛΥΚΟΦΩΣ ΤΟΥ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ

Οι κρίσεις και η χρόνια γενικευμένη κρίση του

Εκδόσεις ΚΨΜ

Γιώργος Τριανταφυλλόπουλος

Π. Λαφαζάνης: Σε ποιο πλανήτη ζει ο κ. Σαμαράς;

Λαφαζάνης: Δεν τάζουμε, το πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ είναι ρεαλιστικό

*****************

"ΑΣΠΙΡΙΝΕΣ ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΟΝ ΕΝΦΙΑ"

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟ Π.ΛΑΦΑΖΑΝΗ ΣΤΟ Ρ/Σ REAL FM ΚΑΙ ΤΗΝ Κ. ΜΑΚΡΗ 27/8/2014

 

************************************

ΧΙΛΙΑΔΕΣ ΙΣΡΑΗΛΙΝΟΙ ΠΟΛΙΤΕΣ ΔΙΑΔΗΛΩΣΑΝ ΤΟ ΣΑΒΒΑΤΟ (16/08) ΥΠΕΡ ΤΗΣ ΓΑΖΑΣ


 (Κάντε κλικ στην εικόνα για το πλήρες θέμα)

Η ΕΛΛΑΔΑ ΝΑ ΣΤΑΜΑΤΗΣΕΙ ΑΜΕΣΑ ΤΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΚΥΡΩΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΡΟΣ ΤΗΣ ΡΩΣΙΑΣ

Ο ΕΝΦΙΑ ΞΕΧΕΙΛΙΣΕ ΤΟ ΠΟΤΗΡΙ: ΑΜΕΣΗ ΚΑΤΑΡΓΗΣΗ ΤΟΥ

Συνέντευξη του Π. Λαφαζάνη στο ρ/σ Real FM και στον Αιμ. Λιάτσο (09/08)

*******************

 

ΚΛΙΚ ΣΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ ΓΙΑ ΝΑ ΔΕΙΤΕ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΗΣ ΕΡΤ-3 ΑΠΟ ΤΟ ERTOPEN.COM

«ΕΙΜΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ ΖΩΝΤΑΝΟΙ», ΦΩΝΑΖΟΥΝ ΟΙ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΙ ΤΗΣ ΕΡΤ3

******************************************************************************************

ΑΠΟ ΤΟ ΛΟΓΟ ΤΟΥ ΑΡΗ ΒΕΛΟΥΧΙΩΤΗ ΣΤΗ ΛΑΜΙΑ

******************************************************************************************

ΦΑΚΕΛΟΣ: ΕΥΡΩ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΑΡΙΣΤΕΡΑ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΣΤΑΘΗ ΚΟΥΒΕΛΑΚΗ

(ΚΑΝΤΕ ΚΛΙΚ ΣΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ)


******************************************************************************************

ΑΡΘΡΟ ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΤΖΙΑΝΤΖΗ (εφημερίδα "ΠΡΙΝ" - 28/10/12)

"ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΕΡΓΑΤΙΚΟ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ"


*****************************************************************************

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΜΠΑΤΙΚΑ
"Η ΜΑΡΞΙΣΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΗΣ ΜΕΤΑΒΑΣΗΣ ΣΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ

*****************************************************************************************************

ΧΑΡΙΛΑΟΣ ΦΛΩΡΑΚΗΣ - ΟΙ ΖΕΥΓΑΔΕΣ ΦΕΥΓΟΥΝ Η ΣΠΟΡΑ ΜΕΝΕΙ

***********************************************************************************************

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΙΜΗΣ ΣΤΟΝ ΚΩΣΤΑ ΚΑΠΠΟ

***********************************************************************************************